سیر تطور فهم مفسران از آیه ۲۸ سوره حج «لیشهدوا منافع لهم» با تاکید بر بیانات حضرت آیت الله العظمی خامنه ای ^{(مدظله العالی)}

آیه کلیدی «لیشهدوا منافع لهم» (حج: ۲۸) به دلیل گستردگی مفهومی، همواره میدانی برای چالش های تفسیری بوده و به تکثری از خوانش های ظاهرا متضاد، از منافع مادی فردی تا اهداف راهبردی امت، دامن زده است. این پژوهش با طرح این مساله که چگونه می توان این سیر تطور را در یک چارچوب منسجم فهمید، با روش توصیفی- تحلیلی، مدلی نوآورانه مبتنی بر «امواج تفسیری هم زیست» ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهد که فهم «منافع» نه یک جایگزینی خطی، بلکه ظهور لایه های معنایی مکمل بوده است. موج نخست با محوریت «فرد»، منافع را در قالب دستاوردهای ملموس مادی (تجارت) یا معنوی (مغفرت) برای زائر تعریف می کرد. موج دوم، با یک جهش مفهومی، کانون توجه را به «امت» منتقل نمود و منافع را به ابعاد اجتماعی (وحدت و قدرت جمعی) و معنوی تحول آفرین (حج به مثابه مدرسه تربیت و بصیرت) گسترش داد. اوج این سیر، موج سوم و خوانش راهبردی آیت الله خامنه ای است که با یک بازآرایی مفهومی، تمام منافع پیشین را از «اهداف نهایی» به «زیرساخت های کارامد» برای تحقق غایتی برتر، یعنی «قیام امت» (قیاما للناس)، تبدیل می کند. این پژوهش با ارائه این مدل، نه تنها الگویی برای فهم منسجم تاریخ تفسیر این آیه ارائه می دهد، بلکه به عنوان یک رویکرد روش شناختی، ظرفیت تحلیل تطور سایر مفاهیم کلیدی قرآن را نیز آشکار می سازد و بر پویایی اندیشه اسلامی در فعال سازی ظرفیت های راهبردی متون مقدس تاکید می نماید.

کلیدواژه ها:

منافع حج ، تطور مفهومی ، ابعاد اجتماعی حج ، ابعاد معنوی حج ، قیام امت