بررسی سلب وجود از ماهیت در قاعده «الماهیه من حیث هی»

قاعده «الماهیه من حیث هی» یکی از قواعد مهم در حکمت اسلامی است که در مباحث مختلف، جهت اثبات مدعا به کار رفته است. مفاد این قاعده آن است که «ذات ماهیت» خالی از هرگونه قید و وصفی (غیر از ذات و ذاتیات) است. در این مقاله به بررسی مفاد این قاعده در مصاف با خصوص «وجود» در دو مقام پرداخته می شود: در مقام اول که نفی «مطلق وجود» از مقام ذات است، نقدهایی مطرح می گردد؛ مبنی بر اینکه ماهیت حتی در مقام ذات خود نمی تواند نسبت به برخی مصادیق وجود (همانند «وجود در نفس الامر»، «وجود جنس و فصل در حد») بی تفاوت و «لابشرط» باشد. در مقام دوم که نفی «وجود خارجی» از ذات است نیز نقدهایی مطرح می شود که مهم ترین آنها حافظ بودن وجود خارجی ماهیت، برای ذات و ذاتیات است و قاعده مذکور ناسازگاری بیشتری با تفاسیر مشهور از «اصالت وجود و اعتباریت ماهیت» دارد.بر اساس یافته های این تحقیق، قاعده مذکور در مصاف با موضوع «وجود» کارکرد لازم در فلسفه را ندارد و نیازمند بازنگری جدی است؛ به طوری که اگر مدعایی بر اساس آن اثبات می شود لازم است با ادله دیگر جایگزین گردد.

کلیدواژه ها:

ماهیت من حیث هی ، ذات ماهیت ، ماهیت به حسب نفس الامر ، لابشرط بودن ماهیت نسبت به وجود و عدم