بررسی دیدگاه ابوالبرکات بغدادی درباره معیار ارزش اخلاقی

مهم ترین مسئله در حوزه اخلاق هنجاری مسئله معیار ارزش اخلاقی است. هریک از فیلسوفان اخلاق اسلامی و غیر اسلامی در پاسخ به این مسئله دیدگاهی را نظیر غایت گرایی، وظیفه گرایی و فضیلت گرایی اتخاذ کرده اند. در این میان دیدگاه ابوالبرکات بغدادی، فیلسوف و متفکر قرن پنجم هجری قابل توجه است. هدف پژوهش حاضر تحلیل و بازخوانی آراء وی درباره معیار ارزش اخلاقی و نسبت آن با دیدگاه های رایج است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی است و نیم نگاهی به مقایسه با آراء فیلسوفان مطرح سودگرا یعنی جرمی بنتام و جان استوارت میل نیز داشته است. حاصل پژوهش این است که نظریه ابوالبرکات بغدادی نظریه ای غایت گرا است و بر سعادت گرایی منطبق است. وی در یک تبیین معیار ارزش اخلاقی را لذت دانسته و در بیانی دیگر تشبه الهی را مطرح کرده است. بغدادی در تبیین لذت گرایی به دقت معیارهایی را برای محاسبه لذت و رنج افعال مطرح کرده است که با معیارهای بنتام و میل قابل مقایسه می باشد. بنابراین برخلاف دیدگاه برخی محققان، بنتام را نمی توان واضع و مبتکر اندیشه محاسبه لذت دانست و از این جهت ابوالبرکات بغدادی حدود هفت قرن بر او تقدم دارد. افزون بر این، معیارهای بغدادی به جهت اشتمال بر سعادت اخروی و عنصر کیفیت جامع تر است.

کلیدواژه ها:

ابوالبرکات بغدادی ، اخلاق هنجاری ، ارزش اخلاقی ، معیار ارزش اخلاقی ، لذت گرایی