بررسی تاثیر فرهنگ و ارزش های اخلاقی بر کیفیت فضاهای شهری

این پژوهش با هدف تبیین رابطه چندوجهی میان فرهنگ، ارزش های اخلاقی و کیفیت فضاهای شهری، به واکاوی تحلیلی جریان های فکری مسلط در ادبیات معماری و شهرسازی می پردازد. بررسی ها نشان می دهند که رویکردهای رایج «شامل جبرگرایی محیطی، نسبیت گرایی فرهنگی و اقتصاد سیاسی» اگرچه بینش های ارزشمندی ارائه می دهند، اما هریک به تنهایی در تبیین پیچیدگی های تعاملی شهر معاصر دارای محدودیت های ساختاری هستند. در راستای رفع این کاستی ها، پژوهش حاضر چارچوبی نظری و یکپارچه را تدوین نموده است که در آن فرهنگ و اخلاق نه به عنوان متغیرهای مجزا، بلکه به عنوان مولفه هایی دیالکتیکی و درهم تنیده با فضا صورت بندی می شوند. بر اساس این الگو، کیفیت فضای شهری محصول هم افزایی چهار بعد «کالبدی-زیست محیطی»، «فرهنگی-معنایی»، «اخلاقی-حقوقی» و «اجتماعی-تعاملی» تعریف می شود. صحت سنجی و کاربست پذیری این مدل از طریق تحلیل تطبیقی سه مطالعه ی موردی در ایران شامل محله ی بیسیم زنجان (با چالش بازآفرینی)، محله ی خانی آباد تهران (با چالش نوسازی و هویت) و فضاهای فرهنگی تبریز (با چالش استانداردسازی) انجام پذیرفته است. یافته های حاصل از این بررسی ها حاکی از آن است که پایداری مداخلات شهری در گرو برقراری تعادل میان ارتقای کالبدی و ملاحظات عدالت محور است. نتایج تحلیل نشان می دهد که توسعه کالبدی بدون توجه به مشارکت واقعی شهروندان و مکانیزم های حمایتی اقتصادی، پتانسیل بالایی برای تسریع فرآیندهای طرد اجتماعی و اعیان سازی دارد. در نهایت، این پژوهش ضمن ارائه راهکارهایی برای گذار از طراحی شیء محور به رویکردهای انسان محور، بر لزوم اولویت بخشی به کرامت انسانی و حفظ بافت اجتماعی در فرآیندهای سیاست گذاری شهری تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ ، ارزش های اخلاقی ، عدالت فضایی ، کیفیت فضاهای شهری ، شهرسازی.