ارزیابی ادله دیجیتال در اثبات یا نفی عنصر روانی قتل عمد در فضای سایبری

با گسترش فضای سایبری، شکل های نوینی از قتل عمد پدید آمده است که در آن ابزارهای دیجیتال نقش مستقیم یا غیرمستقیم در تحقق نتیجه مجرمانه ایفا می کنند؛ از جمله تحریک به خودکشی از طریق پیام ها و تهدیدهای آنلاین یا دستکاری سامانه های هوشمند مانند خودروهای خودران و تجهیزات پزشکی متصل به اینترنت. مهم ترین چالش در رسیدگی به این جرایم، اثبات عنصر روانی قتل عمد، یعنی قصد سلب حیات یا علم به احتمال مرگ همراه با پذیرش آن است؛ زیرا ادله سنتی غالبا برای تبیین رفتار و نیت مرتکب در فضای مجازی کفایت نمی کنند و رفتارهای آنلاین قابلیت تفسیرهای متفاوت دارند. پژوهش حاضر نقش ادله دیجیتال مانند پیام ها، چت ها، پست های شبکه های اجتماعی، تاریخچه جستجو، لاگ های سرور، متادیتا و داده های ابری را در اثبات یا نفی عنصر روانی قتل عمد سایبری بررسی می کند. اهداف پژوهش شامل تبیین قابلیت این ادله در احراز سوءنیت، بررسی موارد نفی عنصر روانی مانند فقدان قصد یا شوخی، تحلیل چالش های فنی و حقوقی در نظام حقوقی ایران و ارائه پیشنهادهای اصلاحی است. یافته ها نشان می دهد ادله دیجیتال، در صورت جمع آوری اصولی و ارزیابی کارشناسی، توانایی بالایی در اثبات سوءنیت دارند؛ به ویژه در مواردی که پیام های تهدیدآمیز مکرر با آگاهی مرتکب از وضعیت روانی قربانی همراه است. در مقابل، همین ادله می توانند در نفی عنصر روانی نیز موثر باشند.با این حال، خطر دستکاری داده ها، رمزنگاری و استفاده از حساب های جعلی از مهم ترین چالش هاست. مطالعه تطبیقی بیانگر ضرورت آموزش قضات و کارشناسان، تدوین پروتکل های استاندارد ادله دیجیتال و همکاری با پلتفرم های بین المللی است. در نهایت، اصلاح ماده ۲۱۱ قانون آیین دادرسی کیفری و ایجاد واحدهای تخصصی ادله دیجیتال در دادسراها برای تضمین عدالت کیفری در عصر دیجیتال پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

ادله دیجیتال ، عنصر روانی ، قتل عمد سایبری ، فضای سایبری ، سوءنیت کیفری.