مسیر نیابت: از نواب اربعه تا نواب عامه

این پژوهش با هدف تبیین سیر تطور نهاد نیابت در امامت شیعی، به بررسی تحول تاریخی این نهاد از غیبت صغری تا غیبت کبری می پردازد. مطالعه حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع دست اول تاریخی و کلامی، فرآیند گذار از نیابت خاصه به نیابت عامه را مورد تحلیل قرار داده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که نیابت خاصه در دوره غیبت صغری، با محوریت چهار نایب خاص (نواب اربعه)، عمدتا بر حفظ ارتباط مستقیم با امام معصوم (عج)، انتقال توقیعات و پاسخ به شبهات عقیدتی متمرکز بود. در مقابل، نیابت عامه در عصر غیبت کبری، دامنه وسیع تری از مسئولیت ها را شامل گردید که مهم ترین آنها مرجعیت دینی، رهبری جامعه شیعی، حل و فصل مسائل مستحدثه و حفظ کیان تشیع در شرایط سخت تاریخی بوده است. این گذار تاریخی، نه تنها بیانگر انعطاف پذیری و پویایی نظام امامت در مواجهه با شرایط متحول تاریخی است، بلکه الگویی جامع برای تداوم رهبری دینی در عصر غیبت ارائه می نماید. بررسی این سیر تحول می تواند زمینه ساز درک عمیق تری از سازوکارهای اداره جامعه شیعی در عصر حاضر باشد.

کلیدواژه ها:

نیابت ، غیبت صغری ، غیبت کبری ، مرجعیت دینی ، جامعه شیعی.