جایگاه حقوق محیط زیست در منظومه توسعه پایدار

در آستانه ی طلوع قرنی که گذشت، زمین، این گهواره ی دیرین زیست آدمی، از آرامش دیرپای خویش تهی گشت و در گرداب تندبادهای سهمگین زاده ی بی خردی بشر فرو رفت. تندبادهایی از جنس آلودگی های بی مهار، دگرگونی های هولناک اقلیمی و تاراج بی وقفه ی گنجینه های طبیعی. زخم هایی که بر پیکره ی خاک نقش بست، نه تنها فریادی خاموش از غفلت انسان در تعامل با طبیعت اند، بلکه آینه ای تمام نما از گسست میان عقلانیت سرد ابزاری و حکمت گرم زیست محور به شمار می آیند.در چنین وضعیتی که پژواک اندوه زمین در گوش جان خردمندان طنین افکن شده است، حقوق محیط زیست چونان نغمه ای نو در ارکستر پرآشوب علوم انسانی سر برآورده تا شاید بتواند میان انسان مدرن و طبیعت رنجور، پلی از فهم، مسئولیت و عدالت بنا نهد. این شاخه ی نوپای دانش حقوق، نه صرفا مجموعه ای از قواعد خشک و بی روح، بلکه تجلی اراده ی جمعی برای صیانت از میراث هستی و بازاندیشی در نسبت انسان با جهان پیرامون خویش است.در این میان، مفهوم توسعه ی پایدار، که در ژرفای خود تلاشی است برای آشتی میان پیشرفت و پایداری، نیازمند هم افزایی میان سه ساحت بنیادین اقتصاد، اجتماع و محیط زیست است. حقوق محیط زیست می تواند چونان رکن چهارمی، ضامن توازن و عدالت در این معادله ی پیچیده باشد، رکنی که با تکیه بر خرد و اخلاق، راهی نو به سوی آینده ای روشن تر می گشاید.نوشتار پیش رو، با نگاهی ژرف نگر و تحلیلی، در پی آن است که جایگاه حقوق محیط زیست را در منظومه ی توسعه ی پایدار بازشناسی کرده و نسبت میان قانون، طبیعت و سرنوشت بشری را از نو بازخوانی نماید. باشد که از دل این تامل، افقی تازه برای زیست آگاهانه و مسئولانه گشوده شود.