عوامل موثر بر تغییر و اجرای برنامه درسی: عوامل فردی (نقش معلم)، معلمان به عنوان عامل اصلی اجرا.باورها، دانش تخصصی، صلاحیت حرفه ای و انعکاسگری معلم در اجرای موفق

تغییر و اجرای برنامه درسی یکی از پیچیده ترین و در عین حال حیاتی ترین فرایندها در نظام های آموزشی به شمار می رود که موفقیت آن به مجموعه ای از عوامل در سطوح مختلف بستگی دارد. پژوهش حاضر با رویکردی مروری و تحلیلی، به بررسی عوامل موثر بر تغییر و اجرای برنامه درسی با تمرکز ویژه بر عوامل فردی، به ویژه نقش معلم، می پردازد. یافته های مطالعات پیشین نشان می دهد که معلمان به عنوان عاملان اصلی و واسطه های کلیدی میان برنامه درسی رسمی و برنامه درسی اجراشده، نقشی تعیین کننده در تحقق اهداف آموزشی ایفا می کنند. باورهای معلمان نسبت به یادگیری، تدریس و تغییر، به طور مستقیم بر میزان پذیرش یا مقاومت آنان در برابر نوآوری های برنامه درسی اثرگذار است و می تواند اجرای برنامه را تسهیل یا تضعیف کند. افزون بر این، دانش تخصصی معلم، شامل دانش محتوایی، دانش تربیتی و دانش تلفیقی محتوا و آموزش، زیربنای تصمیم گیری های آموزشی در کلاس درس را تشکیل می دهد و کیفیت اجرای برنامه درسی را تحت تاثیر قرار می دهد. صلاحیت حرفه ای معلمان، که ابعادی چون مهارت های آموزشی، توانایی انطباق با شرایط متغیر و تعهد حرفه ای را دربر می گیرد، عامل مهم دیگری در اجرای اثربخش برنامه های درسی جدید محسوب می شود. از سوی دیگر، انعکاسگری معلم به عنوان فرایندی آگاهانه برای بازاندیشی در عمل آموزشی، امکان اصلاح مستمر، تطبیق برنامه درسی با نیازهای یادگیرندگان و بهبود کیفیت تدریس را فراهم می سازد. در مجموع، نتایج این مطالعه مروری نشان می دهد که هرگونه تلاش برای تغییر و اجرای موفق برنامه درسی، بدون توجه عمیق به ویژگی ها، باورها و توانمندی های معلمان، با چالش های جدی مواجه خواهد شد. بنابراین، سرمایه گذاری در توسعه حرفه ای معلمان و تقویت نقش فعال و انعکاسگر آنان، شرط اساسی تحقق تغییرات پایدار در برنامه درسی است.

کلیدواژه ها:

تغییر برنامه درسی ، نقش معلم ، باورهای معلمان ، صلاحیت حرفه ای ، انعکاسگری.