مفاهیم مدیریت در اسلام: الگوی همراهی حضرت موسی (ع) با حضرت خضر (ع)

مفهوم مدیریت اسلامی: مقصود از مدیریت اسلامی، اداره جامعه به گونه ای است که عزت اسلام و مسلمانان محقق شود یعنی یک وسیله ای برای پیشرفت جامعه اسلام است بنابراین مدیریتی که در دوران کوتاهی پیشرفت، توسعه و ترقی کشورهایی ازقبیل هند و ژاپن را به ارمغان آورد و بند اسارت آنان را گسست از نوع مدیریت اسلامی است. برخی نیز گفته اند مفهوم مدیریت اسلامی یعنی ارائه نظریه خاصی و روش های عملی برای حل مشکلات. نظر سوم در این زمینه است که مدیریت اسلامی عبارت است از مدیریت مدیران مسلمان، آنها می گویند همان گونه که فلسفه اسلامی به معنای فلسفه فیلسوفان مسلمان است مدیریت اسلامی هم به همین معنی است به عبارت دیگر محتوای مدیریت اسلامی بررسی توصیفی نحوه مدیریت مدیران مسلمان در طول تاریخ است مسایلی از این قبیل که سلاطین، وزراء و دانشمندانی که با حاکمیت ارتباطی داشته اند چه خط مشی را دنبال نموده اند و منطقه تحت نفوذ خود را چگونه اداره کرده و می کنند مضامین اصلی اسلامی را تشکیل می دهد در چنین دیدگاهی شیوه مدیریت و حکومت امیرالمومنین علی (ع) در صدر اسلام و صدور فرمان و دستورالعمل به عمال خود برای اداره بلاد تحت نفوذ و بررسی کیفیت مدیریت ائمه معصومین (ع) و شخص نبی اکرم (ص) بعنوان الگوهای مدیریت اسلامی مطرح است و علاوه بر توصیف واقعیات ممکن است درس های عملی هم بتوان از آن استنتاج کرد. دیدگاه چهارم: صحیح ترین معنای مدیریت اسلامی این است که ارزش های اسلامی بر مدیریت تاثیر دارد (یعنی مدیریتی که متاثر از ارزش های اسلامی است). مهم ترین نقشی که اسلام در نظریه ها و همچنین در روش های عملی مدیریت ایفا می کند از طریق تاثیر ارزش های اسلامی بر مدیریت است لذا از طریق مقایسه دو مدیر که یکی از آنها عمیقا به ارزش های اسلامی پایبند است می توان به محتوای مدیریت اسلامی پی برد. ما معتقدیم که اسلام دارای نظام ارزشی عمیق، گسترده و منسجمی است که مدیریت مدیران مسلمان را تحت تاثیر قرار می دهد و در روش های عملی آنها اثر گذاشته و به حرکت آنها جهت می دهد. این بزرگ ترین نقشی است که اسلام در مدیریت ایفاء می کند و معنای صحیح مدیریت اسلامی همین است نظیر همین سخن را در اقتصاد اسلامی نیز می توان گفت، هیچ کسی مکانیزم های علمی حاکم بر بازار را انکار نمی کند اما سخن این است که مکتب اسلام مشتمل بر ارزش های خاصی است که تمامی ابعاد اقتصادی مسلمان از قبیل کمیت و کیفیت تولید نوع کالا، هدف از تولید، قیمت گذاری، رقابت و فروش آنان را تحت تاثیر قرار می دهد اما معنای این گفته وجود تفاوت اساسی در نظام علمی اقتصاد بین بازار مسلمان و غیرمسلمان نیست، شاخه های متفاوت مدیریت اعم از بازرگانی، صنعتی، کشاورزی، و حتی مدیریت دولتی به نوعی با مسائل اقتصادی سر و کار دارند و تقریبا تمامی ارزش های حاکم بر اقتصاد بر مدیریت نیز تاثیر می گذارد. طرح بحث ارزش های اسلام در مدیریت به این معنی است که کیفیت تاثیرگذاری ارزش ها را بر آن بررسی کنیم یعنی به جای نظر دادن در مورد روش های کاربردی و عملی و طرح مشکلات فعلی و ارائه راه حل، بحث بنیادین ریشه های موثر در این تغییرات را طرح نماییم که سرانجام با مراعات آنها در عمل گره بسیاری از مشکلات اجتماعی نیز باز خواهد شد این شیوه بحث در واقع جهت دادن به مدیریت و تبیین چرایی هدف و معیارها است. تعریف مدیریت اسلامی: شیوه به کارگیری منابع انسانی و امکانات مادی برگرفته از آموزه های اسلامی برای نیل به اهدافی که متاثر از نظام ارزشی اسلام است (این تعریف در کتاب مدیریت اسلامی دکتر الوانی آمده است).

کلیدواژه ها:

مدیریت اسلامی ، ارزش های اسلامی ، مدیریت مدیران مسلمان ، فرمان امیرالمومنین ، اقتصاد اسلامی ، شاخه های مدیریت