تحلیل مبانی نظری برنامه درسی ملی ایران و ارائه الگو

پژوهش حاضر با هدف «تحلیل مبانی نظری برنامه درسی ملی ایران و ارائه الگو» انجام شد. پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی کیفی بود. جامعه پژوهش شامل سه بخش؛ ۱) محتوای کامل سند برنامه درسی ملی مصوب سال ۱۳۹۱؛ ۲) اسناد مکتوب شامل متون نظری معتبر در حوزه برنامه درسی و نقدهای منتشرشده نسبت به سند؛ و ۳) متخصصان و صاحب نظران حوزه برنامه ریزی درسی و مدیران آموزش و پرورش استان تهران در سال ۱۴۰۴-۱۴۰۳، بودند. در جامعه اول، کل سند به عنوان نمونه انتخاب شد. در جامعه دوم، سه کتاب دانشگاهی معتبر و ۹ نقد تخصصی با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و تحلیل شدند. در جامعه سوم، از میان ۱۵ متخصص شناسایی شده بر اساس دو ملاک تسلط نظری بر برنامه درسی و آشنایی با سند، ۵ نفر با روش نمونه گیری در دسترس به عنوان نمونه نهایی برگزیده شدند و از بین مدیران ۲۵ نفر با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. یافته ها نشان داد که سند برنامه درسی ملی شامل مبانی فلسفی (هستی شناسی، معرفت شناسی، انسان شناسی) دینی و اسلامی، روان شناختی، اجتماعی و فرهنگی استوار است. این مبانی با اتکا به قرآن، نهج البلاغه، احادیث، آثار اندیشمندان اسلامی و قانون اساسی بودند. رویکرد سند معطوف به تحقق «حیات طیبه» به عنوان غایت تربیت اسلامی است و ساحت های شش گانه تربیتی در آن طراحی شدند. الگو در سطح فلسفی، نظریه فطرت محور با رویکردی تلفیقی از قابلیت مداری، شناخت گرایی و انسان گرایی؛ در سطح طراحی، انسجام عناصر برنامه درسی (اهداف، محتوا، روش، ارزشیابی)؛ در سطح اجرا، مشارکت فعال معلمان، بومی سازی و آموزش مجریان از راهبردهای کلیدی اصلاح محسوب می شود. یافته ها بر ضرورت بازنگری ساختاری و کاربردی سند با تمرکز بر کارآمدی و انطباق با مبانی بومی تاکید دارند. می توان گفت که علی رغم اتکای سند برنامه درسی ملی به مبانی نظری غنی و اسلامی، کاستی های روش شناختی و عدم انسجام در بهره گیری از این مبانی، کارآمدی آن را در هدایت منسجم نظام تعلیم و تربیت تضعیف کرده است. برای تحقق اهداف سند، بازنگری انتقادی و تقویت هماهنگی میان مبانی نظری و اجزای اجرایی ضروری است.

کلیدواژه ها:

سند برنامه درسی ملی ، مبانی نظری تربیت ، تحلیل محتوای کیفی ، نظریه های برنامه ریزی درسی ، الگوی اصلاحی برنامه درسی