کارکرد و نقش معنوی قرآن بر ساختار و بافتار اشعار شاعران پارسی گوی

به طور طبیعی آمدن فرهنگ جدید اسلامی و قرآنی با نظام اجتماعی و جهان بینی، تازه واژگان و اصطلاحات خاص خود را به همراه آورد. زبان اصلی این فرهنگ پیشرو عربی و زبان فرهنگ تابع فارسی بود. از این مسیر بسیاری از واژگان و اصطلاحات عمومی زبان عربی در زبان فارسی راه یافت و آشنایی با زبان عربی که زبان قرآن بود، بدین سبب که راه رسیدن به مفاهیم قرآنی بود، ارزش دینی و فضیلت اجتماعی به حساب می آمد. آشنایان با این زبان از پایگاه برتری برخوردار بودند و این سبب می شد که آموزش زبان عربی به شدت و سرعت گسترش یابد. در همین زمان خود زبان عربی هم به دلیل تحول، عقاید، رفتار و منش اجتماعی پدید آمده از تعالیم اسلام تحولی ژرف را شاهد بود و همپای بالا رفتن سطح سواد در جامعه های عربی، کشف ظرافتهای بلاغی قرآن به عنوان هدفی مقدس سبب پژوهش در اصول علوم ادبی و بلاغی و تدوین کتابهای مهمی در این زمینه شد. فارسی زبانان هم به سهم خود در علوم بلاغی زبان عربی و تدوین کتابهای ارزشمند، ادبی معارف الهی و بشری نقش فعالی را به عهده گرفتند. قرآن کریم علاوه بر اعجاز لفظی دارای جاذبه های باطنی بسیاری است و شاعران ایران زمین از بدو رویش نهال اندیشه و شعر فارسی کوشیده اند تا روح شیفته خود را با تلفیق الفاظ شکرین و آیات کریمه به دریایی از معنویت پیوند بزنند و جرعه هایی از زلال این جذبه شیرین را به تشنگان بنوشانند. اندیشمندان و شاعران نیز کوشیده اند از ظرفیت های شکلی و محتوایی و روایی قرآن به منظر تقویت جنبه های لفظی معنوی و بلاغی شعر خود استفاده کنند و با آراستن الفاظ و ابیات خویش به آیات الهی و کلام معصومین در قالب آرایه هایی همچون تلمیح، حل عقد و اقتباس و به شعر خود جلوه ای روحانی و زیبا ببخشند. نتایج این مقاله با روش تحلیلی و تفسیری بیانگر آن است که ادبیات فارسی، اندیشمندان و شاعران معاصر اثربخشی فراوانی از قرآن و احادیث و روابط بینامتنی شعر در اشکال مختلف با نصوص دینی داشته اند.

کلیدواژه ها:

قرآن زبان ، عربی ادبیات ، ادبیات فارسی ، اثربخشی ، اسلام