تحلیل کیفی قلمروهای مشترک مولفه های نقاشی و معماری داخلی در مکتب اصفهان

این پژوهش کیفی با رویکرد تفسیری به بررسی روابط مفهومی و ساختاری میان نقاشی های مکتب اصفهان و معماری داخلی دوره صفوی می پردازد. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و به کارگیری تکنیک های کدگذاری در نرم افزار MAXQDA، داده های تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای گسترده و مشاهده نظام مند آثار هنری و معماری این دوره گردآوری و تحلیل شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در معماری داخلی عصر صفوی، عوامل کالبدی و ساختاری بیشترین سهم را در شکل دهی به فضاها داشته اند، حال آنکه مولفه های زیبایی شناختی و نمادین نقاشی های این دوره نیز تاثیر مستقیمی بر طراحی معماری اعمال کرده اند. تحلیل داده ها وجود سه دسته از اشتراکات محوری را بین این دو حوزه هنری تایید می کند: نخست، الگوهای ترکیب بندی و سازمان فضایی که در هر دو حوزه معماری داخلی و نقاشی به کار رفته اند؛ دوم، نظام تزئینات و نقوش که به صورت یکپارچه در هر دو حوزه توسعه یافته اند؛ و سوم، مبانی فرهنگی و نمادین که به عنوان زیرساخت فکری مشترک، هر دو هنر را شکل داده اند. این پژوهش افزون بر تبیین چگونگی تاثیرپذیری متقابل نقاشی و معماری در این دوره به ارائه الگویی تحلیلی برای بررسی روابط بین رشته ای در هنرهای سنتی ایران ارائه می دهد. نتایج نهایی گویای آن است که نقاشی و معماری صفوی در چارچوب یک نظام زیبایی شناختی واحد و بر پایه اصول فرهنگی مشترک شکل گرفته اند که این وحدت رویکرد، یکی از عوامل اصلی ایجاد سبک منسجم هنری در این دوره تاریخی به شمار می رود. همچنین یافته ها نشان می دهد میان مولفه های موثر در شکل گیری نقاشی های دوره صفوی و ارتباط آن ها با معماری داخلی اختلاف معناداری وجود دارد. عوامل کالبدی مهم ترین معیار تاثیرگذار بر شکل گیری معماری این دوره بوده و پس از آن، مولفه های سلسله مراتب، زیبایی شناسی و ارزش های فرهنگی به ترتیب بالاترین میانگین رتبه را به خود اختصاص داده اند. این در حالی است که سه مولفه سلسله مراتب، زیبایی شناسی و ارزش های فرهنگی از معیارهای استخراج شده از نقاشی های این دوره نیز به شمار می روند و تاثیری مستقیم بر معماری داخلی داشته اند و نهایتا سه مقوله اصلی در قلمرو مشترک نقاشی و معماری این دوره عبارت اند از: ۱) الگوها؛ ۲) تزئینات؛ و ۳) فرهنگ.. با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و به کارگیری تکنیک های کدگذاری در نرم افزار MAXQDA، داده های تحقیق از طریق مطالعات کتابخانه ای گسترده و مشاهده نظام مند آثار هنری و معماری این دوره گردآوری و تحلیل شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که در معماری داخلی عصر صفوی، عوامل کالبدی و ساختاری بیشترین سهم را در شکل دهی به فضاها داشته اند، حال آنکه مولفه های زیبایی شناختی و نمادین نقاشی های این دوره نیز تاثیر مستقیمی بر طراحی معماری اعمال کرده اند.

کلیدواژه ها:

مکتب اصفهان ، نقاشی صفویه ، معماری داخلی ، روش تحلیل محتوا ، قلمروی مشترک