نقش میانجی ریسک خاص بانک در رابطه بین عوامل ریسک و سودآوری مالی: مطالعه موردی بانک های تجاری ایران

این پژوهش تاثیر عوامل ریسک بر سودآوری بانک های تجاری ایران را با استفاده از روش معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) بررسی می کند. نمونه آماری شامل ۱۴ بانک تجاری فعال در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۹۹-۱۴۰۴ است. متغیرهای مستقل شامل ریسک اعتباری، ریسک نرخ بهره، ریسک نقدینگی و ریسک خاص بانک بوده و متغیرهای وابسته سودآوری شامل بازده دارایی ها (ROA)، بازده حقوق صاحبان سهام (ROE) و حاشیه سود خالص (NIM) هستند. نتایج تحلیل با استفاده از نرم افزار Smart PLS ۳.۰ نشان می دهد که پایایی سازه ها با آلفای کرونباخ بین ۰.۸۲۶ تا ۰.۹۱۵ در سطح مطلوبی قرار دارد. اعتبار واگرا و همگرا نیز تایید شده است. یافته های اصلی حاکی از آن است که ریسک اعتباری با ضریب منفی -۰.۴۲۷ تاثیر معنادار منفی بر سودآوری دارد. ریسک نرخ بهره (۰.۳۱۴ β=) و ریسک نقدینگی (۰.۳۸۱ β=) نیز روابط منفی با سودآوری نشان می دهند، اما این روابط از نظر آماری معنادار نیستند. در مقابل، ریسک خاص بانک با ضریب ۰.۸۱۶ و آماره t برابر ۷.۸۲۳ تاثیر مثبت و معناداری بر سودآوری دارد. نتایج بوت استرپ با ۵۰۰۰ نمونه گیری مجدد نشان می دهد که مدیریت موثر ریسک اعتباری و بهبود شاخص های خاص بانک می تواند سودآوری بانک های ایرانی را افزایش دهد. این یافته ها برای مدیران بانک ها، سیاست گذاران و نظارت کنندگان بانکی در طراحی استراتژی های مدیریت ریسک حائز اهمیت است.

کلیدواژه ها:

ریسک بانکی ، سودآوری ، PLS-SEM ، بانکداری تجاری ، بورس اوراق بهادار تهران