بازخورد کلامی معلم و تاثیر آن بر خودتنظیمی دانش آموز

بازخورد کلامی معلم یکی از عوامل موثر بر کیفیت فرایند یاددهی–یادگیری و رشد مهارت های خودتنظیمی در دانش آموزان است. در دنیای آموزش امروزی که محور اصلی آن یادگیرنده فعال و خودراهبر است، نقش تعاملات زبانی معلم در هدایت، تشویق و اصلاح رفتارهای آموزشی اهمیت چشمگیری یافته است. بازخورد کلامی مناسب نه تنها به تقویت دانش و مهارت شناختی منجر می شود، بلکه احساس ارزشمندی، نگرش مثبت نسبت به یادگیری و توانایی کنترل هیجانات را نیز در دانش آموزان تقویت می کند. بازخورد موثر باید دارای ویژگی های شفافیت، به موقع بودن، عینیت و تمرکز بر فرایند یادگیری باشد؛ چرا که این ویژگی ها سبب تحریک انگیزش درونی و خودکارآمدی یادگیرندگان می شوند. پژوهش های متعدد ایرانی و بین المللی از جمله مطالعات زیمرمن (۲۰۰۲)، رحمانی (۱۴۰۰) و سعیدی (۱۴۰۲) نشان داده اند که بازخورد های حمایتی و راهبردی معلمان موجب افزایش مهارت های تنظیم هدف، ارزیابی عملکرد، مدیریت زمان و کنترل هیجانات تحصیلی در دانش آموزان می شوند. در مقابل، بازخوردهای قضاوت گرانه یا مبتنی بر مقایسه اجتماعی می توانند موجب کاهش انگیزش درونی، اضطراب عملکردی و افت خودباوری شوند.در مقاله حاضر، مفهوم و انواع بازخورد کلامی، ابعاد خودتنظیمی یادگیری، و روابط علی میان این دو مولفه مورد بررسی تحلیلی–توصیفی قرار گرفته اند. هدف آن ارائه تصویری جامع از نحوه تاثیر نوع، محتوای زبانی و لحن بازخورد معلم بر رفتارهای شناختی، هیجانی و انگیزشی دانش آموزان است. نتایج نشان می دهد که وقتی بازخورد از منظر تقویت یادگیری فرایندی ارائه شود (مثلا تمرکز بر تلاش و پیشرفت فردی)، دانش آموز به تدریج یاد می گیرد ناکامی را بخشی از رشد بداند و توانایی کنترل مسیر یادگیری خود را ارتقا دهد. افزون بر این، بازخورد های همدلانه و توصیفی پایه گذار ارتباطی انگیزشی میان معلم و شاگرد بوده و موجب شکل گیری محیطی امن برای بروز خلاقیت و تفکر مستقل می گردد. در پایان مقاله، راهکارهایی برای ارتقای کیفیت بازخورد کلامی معلمان، از جمله آموزش زبان مثبت، استفاده از بازخورد توصیفی و تشویق دانش آموز به ارزیابی خود، پیشنهاد شده است که می تواند در برنامه های تربیت معلم و کارگاه های آموزش ضمن خدمت مورد بهره برداری قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

بازخورد کلامی ، معلم ، خودتنظیمی یادگیری ، انگیزش درونی ، ارتباط آموزشی ، خودکارآمدی