ارزیابی آسیب پذیری لرزه ای ساختمان های پرتعداد با مصالح بنایی و ارائه برنامه ای مرحله ای برای نوسازی بافت های فرسوده

ساختمان های بنایی غیرمسلح (URM) به عنوان بخش عمده ای از بافت های فرسوده شهری، به دلیل ناپیوستگی، نبود سیستم باربر جانبی مناسب و کیفیت اجرای پایین، در برابر زلزله آسیب پذیری بالایی دارند. این موضوع، مدیریت ریسک لرزه ای در کلان شهرها را با چالشی جدی مواجه کرده است. هدف از این پژوهش، ارائه یک رویکرد سیستماتیک و عملیاتی برای ارزیابی کمی آسیب پذیری این ساختمان ها و تدوین برنامه ای راهبردی برای نوسازی تدریجی آن ها است. در این راستا، پس از مطالعات کتابخانه ای و بررسی روش های رایج ارزیابی سریع و تفصیلی، روش شاخص آسیب پذیری مبتنی بر شاخص های کالبدی-سازه ای (از قبیل تعداد طبقات، کیفیت مصالح، وضعیت بهره برداری، شکل پلان و پیوستگی دیوارها) برای منطقه مطالعاتی انتخاب و با استفاده از داده های میدانی و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) به صورت مکانی پیاده سازی شد. خروجی این مرحله، نقشه پهنه بندی خطر لرزه ای ریسک ساختمان های بنایی بود. در گام بعد، با تلفیق لایه های اطلاعاتی آسیب پذیری، تراکم جمعیت، شریان های حیاتی و کاربری های حساس، اولویت های نوسازی در سطح محلات تعیین گردید. بر این اساس، یک برنامه مرحله ای ۱۰ ساله با سه فاز کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت پیشنهاد شده است. راهبردهای هر فاز شامل ترکیبی از اقدامات مقاوم سازی اضطراری برای ساختمان های پرخطر، تشویق به نوسازی مشارکتی با محوریت مالکان، و اجرای پروژه های جامع نوسازی شهری توسط شهرداری می باشد. همچنین، چارچوب مالی و سازوکارهای اجرایی (از جمله صندوق نوسازی، تسهیلات ویژه و اصلاح مقررات) برای پشتیبانی از این برنامه ارائه گردیده است. نتیجه کلیدی تحقیق آن است که رویکرد تلفیقی «ارزیابی مبتنی بر ریسک» و «برنامه ریزی مرحله ای مشارکت محور» می تواند نوسازی بافت های فرسوده بنایی را از یک آرمان دست نیافتنی به یک پروژه عملیاتی و مدیریت پذیر برای شهرداری ها تبدیل کند. خروجی این مطالعه به صورت دستورالعمل ها و نقشه های راه مدیریتی قابل ارائه به تصمیم گیران شهری است.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری لرزه ای ، ساختمان بنایی ، بافت فرسوده ، نوسازی مرحله ای ، برنامه ریزی شهری ، سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)