عدالت در نهج البلاغه و وظیفه معلم در نظام آموزشی

عدالت به عنوان یکی از بنیادی ترین مفاهیم اخلاقی، اجتماعی و تربیتی در نهج البلاغه جایگاهی محوری دارد و می توان آن را ستون اصلی اندیشه حکمرانی، تربیت انسان و سامان دهی روابط اجتماعی از منظر امام علی(ع) دانست. این مقاله با تمرکز بر تبیین مفهوم عدالت در نهج البلاغه، به بررسی پیوند آن با وظایف حرفه ای، اخلاقی و تربیتی معلم در نظام آموزشی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که عدالت در نهج البلاغه صرفا یک اصل حقوقی یا سیاسی نیست، بلکه رویکردی همه جانبه به تربیت انسان است که بر برابری فرصت ها، کرامت انسانی، پرهیز از تبعیض، شایسته سالاری و مسئولیت پذیری تاکید دارد. در این چارچوب، معلم به عنوان کنشگر اصلی نظام آموزشی، نقشی تعیین کننده در تحقق عدالت تربیتی ایفا می کند. نتایج تحلیل ها حاکی از آن است که از منظر نهج البلاغه، وظیفه معلم تنها انتقال دانش نیست، بلکه ایجاد بستر عادلانه برای رشد متوازن عقلانی، اخلاقی و اجتماعی دانش آموزان است. رعایت عدالت در ارزیابی، توجه به تفاوت های فردی، ایجاد فرصت های برابر یادگیری، الگو بودن در رفتار اخلاقی و پرورش روحیه مسئولیت پذیری و حق طلبی از مهم ترین وظایف معلم در این رویکرد به شمار می رود. مقاله نشان می دهد که غفلت از عدالت تربیتی، منجر به تضعیف اعتماد، کاهش انگیزه یادگیری و شکل گیری نابرابری های پایدار آموزشی می شود. در مقابل، نهادینه سازی عدالت مبتنی بر آموزه های نهج البلاغه می تواند زمینه ساز شکل گیری نظام آموزشی انسانی، اخلاق محور و عدالت گستر باشد. در نهایت، این پژوهش نتیجه می گیرد که بازخوانی آموزه های عدالت محور نهج البلاغه و تطبیق آن با نقش و وظایف معلم، می تواند الگویی بومی، دینی و کارآمد برای ارتقای کیفیت و عدالت در نظام آموزشی معاصر ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

عدالت تربیتی ، نهج البلاغه ، وظیفه معلم ، نظام آموزشی ، کرامت انسانی