جایگاه و اهمیت شهروند، کالبد شهر و مدیریت شهری در حیات مدنی شهر

حیات مدنی شهر به مجموعه ای از تعاملات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در محیط های شهری و عرصه های عمومی شهر اشاره دارد که بر اساس اصول و ارزش های مشترک شکل می گیرد و به بررسی چگونگی زندگی انسان ها در شهرها و تاثیرات آن بر جامعه می پردازد. حیات مدنی شهر نه تنها بر کیفیت زندگی ساکنان تاثیرگذار است بلکه نقش مهمی در شکل دهی فرهنگ، اقتصاد و سیاست شهری ایفا می کند. شهر در حیات مدنی از سه رکن اصلی شهروند و کالبد شهر و مدیریت شهری تشکیل می شود که شهروند و مدیریت شهری ماهیتی فاعلی دارند و کالبد شهری ماهیتی انفعالی. این مفهوم، شهر را از یک کالبد فیزیکی صرف به موجودی زنده و پویا تبدیل می کند که در آن شهروند با کالبد شهر (فضاهای عمومی، زیرساخت ها و منظر شهری) و مدیریت شهری تعامل سازنده و مشارکتی برقرار نموده، حقوق فردی (مانند دسترسی عادلانه) و جمعی (مانند عدالت فضایی) را پاس می دارد و از طریق خرد جمعی و تصمیم گیری های مدنی، به پایداری شهری، انسجام اجتماعی و کیفیت زندگی دست می یابد. این فرآیند، شهروند را به عنوان عامل اصلی حیات شهری برجسته کرده، کالبد شهر را از ساختار بی جان به بستری زنده و پاسخگو تبدیل می نماید و مدیریت شهری را به سمت سیاست گذاری مشارکتی سوق می دهد، به طوری که تقویت آن در شهرهای ایرانی، تاب آوری مدنی را در برابر چالش هایی چون نابرابری و فرسودگی شهری افزایش داده و کیفیت زندگی جمعی را پایدار می سازد. اهمیت شهروند در حیات مدنی شهر به عنوان رکن فعال و پایه گذار توسعه و هسته حیات مدنی شهر، در شکل دهی هویت جمعی، افزایش حس تعلق مکانی و تعهد اجتماعی نهفته است که بدون مشارکت فعال او مدیریت شهری به اهداف پایدار نرسیده و شهر از پویایی محروم می ماند. شهروند با رعایت حقوق و مسئولیت ها، انسجام اجتماعی را تقویت کرده، عدالت فضایی را تضمین نموده و از طریق نظارت و همکاری در امور محلی، حکمرانی شهری را به سمت شهروندمحوری سوق می دهد، که این امر تاب آوری شهر را در برابر چالش ها افزایش می دهد. کالبد شهر به عنوان پلی میان شهروند فعال و مدیریت هدایت گر و همچنین رکن مادی و فضایی در حیات مدنی شهر، با فراهم کردن فضاهای عمومی زنده مانند مسجد، بازار و قهوه خانه بستری برای تعاملات رودررو عابران و پویایی فرهنگی-اجتماعی ایجاد می کند و عناصر کالبدی مانند مقیاس انسانی (ارتفاع مناسب ساختمان ها و عرض خیابان ها برای تعامل چشمی و پیاده روی راحت) و پیوستگی فضایی (ارتباط یکپارچه میان میدان ها، کوچه ها و فضاهای عمومی بدون گسست های بصری یا عملکردی)، این روابط را افزایش می دهد. مدیریت شهری به عنوان رکن هدایت گر در حیات مدنی شهر با تخصیص عادلانه منابع، عدالت فضایی را تضمین نموده و از گسترش حاشیه نشینی با سرمایه گذاری هدفمند در بافت های فرسوده و مهاجرپذیر جلوگیری می کند، همچنین انسجام اجتماعی را از طریق کاهش شکاف های طبقاتی، افزایش حس تعلق جمعی و تقویت روابط میان محله ای پرورش داده و شهر را به بستری یکپارچه و تاب آور تبدیل می نماید. این سه رکن در تعامل، هم افزا عمل می کنند به طوری که غفلت از هر یک مانند بی توجهی مدیریت به نیازهای شهروندی یا فرسودگی کالبد بدون مشارکت مردمی به انحطاط مدنی، نابرابری فضایی و کاهش حس تعلق منجر می شود و فقدان حیات مدنی شهری به انزوای اجتماعی (کاهش تعاملات مردمی)، نابرابری فضایی (مانند محرومیت محله های حاشیه ای) و افول مدنی (افزایش بی تفاوتی و تعارضات) منجر می شود. در این پژوهش به روش کتابخانه ای و با استفاده از منابع داخلی و خارجی و همچنین جستجو در پایگاه های نمایه کننده از جمله ISC, SID, CIVILICA, NOORMAGS به شیوه توصیفی-تحلیلی، جایگاه و اهمیت شهروند، کالبد شهر و مدیریت شهری در حیات مدنی شهر مورد بررسی قرار گرفت است.

کلیدواژه ها:

حیات مدنی شهر ، شهروند ، کالبد شهر ، مدیریت شهری.