پیشینه سیر تطور مسئله اصالت ماهیت از منظر سهرودی

اساسا یکی از مهمترین مسائل فلسفه اولی یا مابعدالطبیعه در دوره اخیر فلسفه اسلامی مسئله اصالت وجود یا اصالت ماهیت است. اصالت وجود همان نظریه ای است که در چند قرن اخیر در مقابل مسئله اصالت ماهیت مطرح شده است. قائلین به اصالت وجود خارجیت و عینیت اشیاء را ناشی از وجود آنها می دانند و ماهیت را امری اعتباری می دانند. در مقابل قائلین به اصالت ماهیت امور مذکور را ناشی از ماهیت آنها می دانند. هر چند نظریه اصالت وجود یا ماهیت در اندیشه حکما و فلاسفه متقدم همچون فارابی و ابن سینا، دارای طرحی نظام مند نبوده است، اما آنها مباحثی مانند؛ زیادت وجود بر ماهیت، بررسی ارتباط وجود و ماهیت، جایگاه تحقق این ارتباط و... را مطرح نمودند که بعدها کشف و بررسی این مباحث مهم رویکرد فیلسوفان مسلمان در تبیین مسئله اصالت وجود یا ماهیت را شکل داد و در حقیقت موضوع مورد بحث کاملا بر این مباحث استوار شد. اما اینکه ورود این بحث اصالت ماهیت یا وجود به صورت مستقل و مشخص، ابتدا توسط کدام فیلسوف یا فیلسوفان مسلمان مطرح شده است که در حقیقت باید او را مبتکر بحث اصالت ماهیت و اعتباریت وجود دانست، به صورت دقیق مشخص نیست و تا حدودی ابهام برانگیز است. بر همین اساس هدف ما در جستار حاضر که به روش توصیفی-تحلیلی فراهم آمده است این است که به پیگیری سیر تطور بحث اصالت ماهیت پیش از شیخ اشراق و پس از وی که عده ای به اشتباه وی را اولین فیلسوف در تاریخ فلسفه اسلامی معرفی می کنند که بحث از اصالت ماهیت را مطرح نموده است، در نظام فلسفه اسلامی بپردازیم تا ابهامات را نسبت به این موضوع بکاهیم و بتوانیم به نتیجه نسبتا دقیق و روشنی نسبت به این مسئله دست بیابیم. البته پیش از بررسی این مسئله لازم است که به برخی از موضوعات پایه ای و پیش فرض برای مسئله اصالت وجود یا ماهیت همچون؛ معنای اصالت و اعتباریت، تعریف دقیق، ماهیت زیادت وجود و ماهیت و چگونگی آن، بررسی ارتباط وجود و ماهیت، جایگاه تحقق این ارتباط و... پرداخته شود که به عنوان اساس و مبنای موضوع حاضر محسوب می شوند.

کلیدواژه ها:

ماهیت ، وجود ، اصالت ، اعتباریت ، شیخ اشراق ، تطور تاریخی