نهاد لعان و نفی ولد: مطالعه تطبیقی در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران

لعان به عنوان یکی از نهادهای خاص فقه اسلامی، از جمله راهکارهای اثباتی و دفاعی در نظام خانواده است که در موارد اتهام زنا یا نفی نسب از سوی شوهر نسبت به همسر خویش مطرح می شود. این نهاد ریشه ای قرآنی دارد و در آیات ۶ تا ۹ سوره نور تشریع گردیده است. بر اساس فقه امامیه و حقوق ایران، لعان دارای آثار مهمی چون انحلال نکاح، نفی ولد، حرمت ابدی میان زوجین و زوال رابطه ارث میان فرزند مورد لعان و پدر است. در فقه اهل سنت نیز اگرچه اصل لعان پذیرفته شده است، اما در جزئیات، از جمله در ارکان و آثار، تفاوت هایی میان مذاهب اربعه وجود دارد. از منظر حقوق ایران، قانون مدنی مواد ۸۸۲ تا ۸۸۴ و نیز ماده ۱۱۶۲ را به این موضوع اختصاص داده و با اقتباس از فقه امامیه، شرایط و آثار لعان را بیان کرده است. با گسترش فناوری های پزشکی و استفاده از آزمایش DNA برای اثبات یا نفی نسب، موضوع لعان از دیدگاه پزشکی قانونی و فقهی نیز مورد بازنگری قرار گرفته و پرسش های جدیدی در باب تعارض یا جمع میان دلایل شرعی و علمی مطرح شده است. از حیث اجتماعی، اجرای لعان می تواند تاثیرات عمیقی بر انسجام خانواده، حیثیت زن و مرد، و هویت کودک داشته باشد. پژوهش حاضر با رویکردی تطبیقی میان فقه امامیه و حقوق ایران، ضمن بررسی ابعاد فرهنگی، اخلاقی، اجتماعی و قضایی نهاد لعان، تلاش دارد با تحلیل پرونده های واقعی و آرای وحدت رویه، ضمن تبیین چالش های اجرایی، راهکارهایی برای اصلاح و ارتقای قانون در جهت حفظ کرامت انسانی و ثبات خانواده ارائه نماید.

کلیدواژه ها:

لعان ، نفی ولد ، نسب ، آثار اجتماعی ، آزمایش DNA