هوش هیجانی و تفکر انتقادی: دو عامل مکمل در تربیت دینی موثر نوجوانان

تربیت دینی موثر در دوره نوجوانی مستلزم توجه همزمان به ابعاد هیجانی، شناختی و معنوی رشد است. در سال های اخیر، دو سازه مهم هوش هیجانی و تفکر انتقادی به عنوان عوامل مکمل در ارتقای کیفیت تربیت دینی مطرح شده اند؛ زیرا هر دو، توانایی های بنیادینی را شکل می دهند که نوجوان را قادر می سازد فهمی عمیق تر، انتخاب هایی سنجیده تر و دینداری آگاهانه تری داشته باشد. هوش هیجانی که شامل مهارت هایی همچون شناخت و مدیریت هیجان ها، همدلی و خودنظم بخشی است، به نوجوان کمک می کند تا احساسات مرتبط با مسائل دینی و اخلاقی را بفهمد و واکنش های سازگارانه تری نشان دهد. این ظرفیت، زمینه ساز ایجاد پیوندی عاطفی با ارزش های دینی و تقویت انگیزه درونی برای عمل به آن هاست. از سوی دیگر، تفکر انتقادی توانایی تحلیل منطقی، ارزیابی شواهد، تشخیص مغالطات و تصمیم گیری مبتنی بر استدلال را فراهم می آورد؛ عاملی که به نوجوان کمک می کند در مواجهه با پرسش های دینی و چالش های معرفتی عصر جدید، به جای پذیرش منفعلانه یا رد شتاب زده، به فهمی عمیق و انتخابی آگاهانه دست یابد. مرور پژوهش های چند دهه اخیر نشان می دهد که پیوند بین هوش هیجانی و تفکر انتقادی نه تنها تعارضی ایجاد نمی کند، بلکه نوعی هم افزایی تربیتی را به وجود می آورد. نوجوانانی که از تنظیم هیجانی قوی تری برخوردارند، در فرایند استدلال دینی کمتر دچار سوگیری های هیجانی می شوند و با ذهنی آرام تر به تحلیل مسائل می پردازند. همچنین تفکر انتقادی به آنان کمک می کند هیجان ها را بهتر معنا کنند و میان احساسات لحظه ای و باورهای پایدار تمایز بگذارند. بر اساس پژوهش های حوزه تربیت دینی، ترکیب این دو توانایی می تواند به پرورش دینی عمیق تر، کاهش انفعال اعتقادی، افزایش مسوولیت پذیری اخلاقی و رشد هویت دینی پایدار در نوجوانان بینجامد. در مجموع، ادغام هوش هیجانی و تفکر انتقادی در برنامه های تربیت دینی مدارس، رویکردی نوین و کارآمد برای مواجهه با نیازهای تربیتی نسل امروز به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، تفکر انتقادی ، علوم تربیتی ، دانشگاه