ارتباط نرخ بیکاری والدین، سرمایه فرهنگی خانواده و پیشرفت تحصیلی فرزندان

پیشرفت تحصیلی فرزندان یکی از مهم ترین شاخص های توسعه انسانی و اجتماعی است که به شدت تحت تاثیر وضعیت اقتصادی و فرهنگی خانواده قرار دارد. این پژوهش مروری سیستماتیک بر اساس راهنمای ۲۰۲۰PRISMA و با جستجوی هدفمند در پایگاه های Scopus، Web of Science، PubMed، Google Scholar، SID، MagIran و Noormags (۲۰۰۰–۲۰۲۵) انجام شد. در نهایت ۴۰ مطالعه معتبر (۲۳ خارجی و ۱۷ داخلی) مورد تحلیل تماتیک و سنتز کمی قرار گرفتند. یافته ها نشان داد بیکاری والدین با پیشرفت تحصیلی فرزندان رابطه منفی معنادار دارد (میانگین همبستگی ≈ −۰.۲۸) و منجر به افت کوتاه مدت نمرات، کاهش حضور در مدرسه و افزایش استرس روانی می شود. اثرات بلندمدت آن نیز به صورت کاهش احتمال ورود به آموزش عالی (۱۰–۱۵٪) و تداوم چرخه فقر بین نسلی مشاهده گردید. با این حال، سرمایه فرهنگی خانواده (بر اساس نظریه بوردیو) نقش میانجی و محافظتی قوی ایفا می کند و می تواند تا ۳۰٪ از اثرات منفی بیکاری بکاری راتعدیل نماید. والدین دارای سواد و عادت های آموزشی بالا حتی در شرایط بیکاری، از طریق مشارکت فعال در تکالیف، گفتگوهای آموزشی و ارزش گذاری بر تحصیل، عملکرد فرزندان را حفظ می کنند. این نقش محافظتی در ایران به دلیل محدودیت شبکه های حمایتی دولتی، اهمیت بیشتری دارد. نتایج بر ضرورت سیاست گذاری فوری برای تقویت سرمایه فرهنگی خانواده های بیکار از طریق کارگاه های فرزندپروری، یارانه های فرهنگی و برنامه های مبتنی بر نظریه خودتعیین گری تاکید دارد تا از تشدید نابرابری آموزشی در شرایط اقتصادی کنونی ایران جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

بیکاری والدین ، سرمایه فرهنگی خانواده ، پیشرفت تحصیلی ، اثرات بین نسلی ، سیاست گذاری آموزشی