تاثیر فضای مجازی بر سلامت روان: مروری نظام مند بر شواهد و پیامدها در عصر دیجیتال

رشد سریع فناوری های دیجیتال و استفاده گسترده از فضای مجازی به ویژه در میان نوجوانان و جوانان نگرانی های بسیاری را درباره ی پیامدهای احتمالی آن بر سلامت روان برانگیخته است. از یک سو، شبکه های اجتماعی و ابزارهای آنلاین فرصت هایی برای تعامل اجتماعی، حمایت روانی و یادگیری فراهم می آورند؛ از سوی دیگر، شواهد متعددی ارتباط مصرف مشکل ساز فضای مجازی با پیامدهایی مانند افسردگی، اضطراب، اختلال خواب، کاهش عزت نفس و افزایش تنهایی را نشان داده اند. هدف این مطالعه مروری، بررسی جامع شواهد به روز در زمینه ی تاثیر فضای مجازی بر سلامت روان و تحلیل عوامل میانجی و تعدیل کننده است. نتایج نشان می دهد که کیفیت مصرف و الگوی استفاده نه صرفا میزان زمان صرف شده نقش تعیین کننده ای دارد. مصرف مشکل ساز و وابستگی به شبکه های اجتماعی بیشترین همبستگی را با اختلالات روانی نشان داده است، در حالی که استفاده هدایت شده و حمایتی می تواند منافع روانی و اجتماعی داشته باشد. عوامل واسطه ای همچون اختلال خواب، مقایسه اجتماعی و قلدری اینترنتی مسیرهای مهمی در تبیین این رابطه محسوب می شوند. با توجه به پیچیدگی این پدیده، رویکردهای چندسطحی شامل آموزش سواد دیجیتال، مداخلات بالینی و سیاست گذاری های کلان در حوزه فناوری برای کاهش اثرات منفی و تقویت فرصت های مثبت ضروری است.

کلیدواژه ها:

سلامت روان ، فضای مجازی ، شبکه های اجتماعی ، نوجوانان ، اضطراب