تعاریف و طبقه بندی هوش از دیدگاه نظریه پردازان مختلف و نظریات مربوط به هوش هیجانی

تحول مفهوم «هوش» از دیدگاه سنتی تک بعدی به رویکردهای چندبعدی، زمینه را برای شکل گیری سازه «هوش هیجانی» فراهم کرده است. هدف مطالعه حاضر مرور تعاریف گوناگون هوش و تحلیل نظریه ها و مدل های اصلی هوش هیجانی است. روش پژوهش به صورت مروری بوده و با بررسی منابع معتبر فارسی و انگلیسی، پنج مدل شاخص معرفی و مقایسه شده اند. یافته ها نشان دادند که مدل توانشی مایر و سالوی هوش هیجانی را به عنوان توانایی پردازش و تنظیم اطلاعات هیجانی در نظر می گیرد؛ مدل گلمن با رویکرد مختلط بر شایستگی های فردی و اجتماعی در موفقیت و رهبری تاکید دارد؛ مدل صفت محور پتری دس آن را مجموعه ای از خودادراک های هیجانی در قالب ویژگی های شخصیتی معرفی می کند؛ مدل بار-آن هوش هیجانی–اجتماعی را در قالب پنج بعد شامل درون فردی، بین فردی، سازگاری، مدیریت استرس و خلق کلی تبیین می کند؛ و در نهایت، مدل دلوویس و هیگز با تاکید بر کاربردهای سازمانی، چهار حوزه خودآگاهی، آگاهی اجتماعی، مدیریت هیجان و مدیریت رابطه را مطرح می سازد. مرور منابع نشان داد که رابطه هوش هیجانی با سلامت روان، پیشرفت تحصیلی و اثربخشی سازمانی به شدت وابسته به مدل نظری و ابزار سنجش انتخابی است. نتیجه آنکه، هوش هیجانی سازه ای چندبعدی است و انتخاب مدل مناسب باید بر اساس هدف پژوهش، ابزار معتبر و ملاحظات فرهنگی صورت گیرد. این مرور می تواند راهنمایی برای پژوهشگران و متخصصان در طراحی مطالعات و مداخلات آموزشی و سازمانی باشد.

کلیدواژه ها:

انواع هوش ، هوش هیجانی ، نظریات هوش هیجانی ، مدل های هوش هیجانی