تحلیل ساختاری و مرور انتقادی تاثیر روابط شبه اجتماعی با اینفلوئنسرهای دیجیتال بر شکل گیری هویت فردی و اجتماعی، سوگیری های شناختی و خودپنداره نوجوانان: یک چشم انداز مفهومی- نظری

ظهور پلتفرم های رسانه های اجتماعی و پدیده اینفلوئنسرهای دیجیتال، چشم انداز تعاملات اجتماعی و فرآیندهای هویت یابی را به ویژه برای نسل نوجوان، به طور بنیادین دگرگون کرده است. این مقاله مروری-تحلیلی با رویکردی توصیفی و کتابخانه ای، به تحلیل ساختاری و انتقادی تاثیرات پیچیده روابط شبه اجتماعی (Parasocial Relationships - PSR) با اینفلوئنسرها بر ابعاد روان شناختی کلیدی نوجوانان می پردازد. هدف اصلی این پژوهش، ترسیم یک چارچوب مفهومی یکپارچه است که نشان می دهد چگونه این روابط یک سویه، از طریق تقویت و فعال سازی سوگیری های شناختی خاص، فرآیندهای شکل گیری هویت فردی و اجتماعی و همچنین تکوین خودپنداره را در این دوره حساس رشدی تحت تاثیر قرار می دهد. در این مقاله، با استراتژی جستجوی نظام مند در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و بین المللی (از جمله SID, Magiran, Google Scholar, Scopus) و با تمرکز بر پژوهش های منتشر شده بین سال های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴، ادبیات موضوعی به صورت انتقادی بررسی می شود. تحلیل ها نشان می دهد که روابط شبه اجتماعی، فراتر از یک سرگرمی منفعل، به عنوان یک عامل محیطی قدرتمند عمل می کند که می تواند منجر به درونی سازی هنجارها، ارزش ها و سبک های زندگی ارائه شده توسط اینفلوئنسرها شود. این فرآیند، ضمن تاثیر بر ابعادی چون تصویر بدنی، عزت نفس و هویت مصرفی، به دلیل ماهیت الگوریتمی پلتفرم ها، نوجوانان را در معرض «اتاق های پژواک» (Echo Chambers) قرار داده و تفکر انتقادی آن ها را به چالش می کشد. مقاله با شناسایی شکاف های پژوهشی موجود، از جمله کمبود مطالعات طولی و میان فرهنگی، مسیرهای تحقیقاتی آینده را پیشنهاد می کند و در نهایت، مجموعه ای از راهکارهای کاربردی را برای والدین، مربیان، متخصصان سلامت روان و سیاست گذاران حوزه آموزش و رسانه ارائه می دهد تا بتوانند نوجوانان را در جهت توسعه سواد رسانه ای و ناوبری سالم در این اکوسیستم دیجیتال یاری رسانند.

کلیدواژه ها:

روابط شبه اجتماعی ، اینفلوئنسر دیجیتال ، هویت نوجوانان ، خودپنداره ، سوگیری های شناختی ، رسانه های اجتماعی ، سواد رسانه ای