بررسی اثر رویکردهای ترکیبی درمان شناختی رفتاری (CBT) و هوش مصنوعی در ارتقای سلامت روان نسل دیجیتال

تحولات گسترده فناوری در دهه اخیر، شیوه زندگی و تعاملات اجتماعی نسل جدید را به طور چشمگیری دگرگون کرده است. در حالی که رسانه های دیجیتال و هوش مصنوعی فرصت هایی تازه برای ارتباط و یادگیری فراهم کرده اند، در عین حال با افزایش فشارهای روانی، اضطراب، افسردگی و احساس انزوا در میان جوانان نیز همراه بوده اند. در چنین شرایطی، بهره گیری از روش های درمانی سنتی به تنهایی پاسخ گوی نیازهای روانی نسل دیجیتال نیست و ضرورت استفاده از رویکردهای نوین و فناورانه احساس می شود. یکی از این رویکردهای نو، ترکیب درمان شناختی رفتاری (CBT) به عنوان موثرترین روش مبتنی بر شواهد، با فناوری هوش مصنوعی (AI) است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی درمان شناختی رفتاری مبتنی بر هوش مصنوعی در بهبود سلامت روان نسل دیجیتال انجام شد. روش پژوهش از نوع شبه تجربی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه خاتم تهران در سال ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود و نمونه ای ۴۰ نفری (۲۰ نفر در گروه آزمایش و ۲۰ نفر در گروه کنترل) به روش در دسترس انتخاب شد. ابزارهای گردآوری داده شامل مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-۲۱)، پرسش نامه سلامت عمومی (GHQ-۲۸)، مدل پذیرش فناوری (TAM) و پرسش نامه رضایت از درمان دیجیتال (DSPQ) بود. گروه آزمایش در شش جلسه مداخله دیجیتال مبتنی بر چت بات فارسی زبان شرکت کرد که از الگوریتم های پردازش زبان طبیعی برای تحلیل گفتار، تشخیص هیجانات و ارائه بازخوردهای شخصی سازی شده بهره می گرفت؛ در حالی که گروه کنترل تنها محتوای آموزشی سلامت روان را بدون تعامل هوشمند دریافت کرد. نتایج نشان داد که مداخله ترکیبی CBT–AI موجب کاهش معنادار در علائم افسردگی، اضطراب و استرس و بهبود قابل توجه در سلامت عمومی شرکت کنندگان شد. همچنین، رابطه ای مثبت میان میزان پذیرش فناوری و مشارکت درمانی مشاهده گردید که بیانگر اهمیت طراحی کاربرپسند سامانه های هوشمند در تداوم درمان است. تحلیل کیفی بازخورد کاربران نیز نشان داد که احساس حمایت، همدلی و دسترسی آسان از مهم ترین عوامل رضایت آنان بوده است. در مجموع، یافته ها حاکی از آن است که ادغام درمان شناختی رفتاری با هوش مصنوعی می تواند الگویی نوین و موثر برای ارتقای سلامت روان نسل دیجیتال فراهم سازد. این رویکرد ضمن کاهش محدودیت های زمانی و مکانی درمان حضوری، قابلیت شخصی سازی مداخلات و افزایش انگیزش کاربران را فراهم می آورد و می تواند گامی موثر در توسعه خدمات سلامت روان دیجیتال در ایران باشد.

کلیدواژه ها:

درمان شناختی رفتاری (CBT) ، هوش مصنوعی (AI) ، سلامت روان ، نسل دیجیتال ، درمان های دیجیتال