سوگیری های شناختی ناشی از تروما: مروری نظام مند بر مکانیسم های شناختی، شواهد تجربی و رویکردهای درمانی

تجربه های تروما تاثیرات عمیق و پایدار بر فرآیندهای شناختی دارند، به ویژه در افرادی که دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اضطراب و افسردگی هستند. یکی از مکانیسم های اصلی این تاثیرات، شکل گیری و تقویت سوگیری های شناختی است که شامل سوگیری توجه (attentional bias)، سوگیری تفسیر (interpretation bias) و سوگیری حافظه (memory bias) می شود. این سوگیری ها بر نحوه ادراک، تفسیر و به خاطر سپردن اطلاعات هیجانی اثر می گذارند و موجب تثبیت و تشدید علائم بالینی می شوند. در این مقاله، از روش مرور نظام مند (systematic review) استفاده شده است. برای جمع آوری داده ها، پایگاه های علمی معتبر بین المللی مانند PubMed، Scopus و Web of Science جستجو شدند و مطالعات منتشرشده بین سال های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ که به بررسی سوگیری های شناختی ناشی از تروما، سازوکارهای عصبی و مداخلات درمانی مرتبط با PTSD و اضطراب می پرداختند، انتخاب گردیدند. مطالعات منتخب شامل تحقیق های رفتاری، آزمایشگاهی و نوروساینس بودند که معیارهای کیفیت و اعتبار پژوهشی آن ها نیز بررسی شد. این مرور، چارچوب های نظری، شواهد تجربی و پیامدهای درمانی مرتبط با سوگیری های شناختی ناشی از تروما را تحلیل می کند. ابتدا مدل های شناختی پایه شامل مدل شناختی بک، مدل پردازش اطلاعات در تروما (Ehlers & Clark, ۲۰۰۰) و نظریه نمایندگی دوگانه، همراه با سازوکارهای عصبی مرتبط مانند آمیگدالا، قشر پیش پیشانی و هیپوکامپوس، مرور می شوند. سپس شواهد رفتاری، آزمایشگاهی و نوروساینس از جمله آزمون های Stroop عاطفی، Dot-Probe و مطالعات fMRI ارائه می شود تا نشان دهد چگونه تروما الگوهای توجه، تفسیر و حافظه را تغییر می دهد. علاوه بر این، مداخلات درمانی مبتنی بر اصلاح سوگیری های شناختی مانند Cognitive Bias Modification (CBM)، Trauma-Focused CBT (TF-CBT) و Cognitive Processing Therapy (CPT) بررسی شده و اثربخشی آن ها در کاهش علائم PTSD و اضطراب تحلیل می شود. پژوهش های آینده باید بر تلفیق روش های نوروشناختی چندوجهی، بررسی نقش تنظیم هیجان و طراحی پروتکل های ترکیبی درمانی تمرکز کنند. به طور کلی، این مرور اهمیت سوگیری های شناختی ناشی از تروما را در شکل دهی و تداوم اختلالات روانی برجسته می کند و بر ضرورت رویکردهای میان رشته ای برای توسعه درمان های موثر تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

تروما ، سوگیری شناختی ، سوگیری توجه ، اختلال استرس پس از سانحه ، پردازش شناختی