تمایل به انتقام و علل شکل گیری و راهکارهای کاهش آن در جامعه

انتقام جویی یکی از واکنش های رایج در برابر تجربه آسیب و بی عدالتی است که می تواند پیامدهای گسترده ای در سطوح فردی، بین فردی و اجتماعی بر جای بگذارد. پژوهش ها نشان می دهند که گرایش به انتقام جویی ریشه در مجموعه ای از عوامل فردی همچون خشم، احساس ظلم و ویژگی های شخصیتی دارد. علاوه بر این، هنجارها و ارزش های اجتماعی–فرهنگی مرتبط با مردانگی، آبرو و مشروعیت پاسخ متقابل نیز می توانند این گرایش را تقویت کنند. عوامل محیطی–موقعیتی مانند شدت آسیب، نبود راه حل های قانونی موثر و تجربه شرایط بحرانی نیز از دیگر زمینه هایی هستند که احتمال بروز رفتارهای انتقام جویانه را افزایش می دهند. از سوی دیگر، نتایج مطالعات نشان می دهد که انتقام جویی نه تنها موجب کاهش هیجانات منفی نمی شود، بلکه به افزایش خشم، استرس، کاهش شادکامی، تخریب روابط بین فردی، تضعیف اعتماد اجتماعی و گسترش چرخه خشونت در جامعه می انجامد. همچنین، رفتارهای انتقام جویانه می توانند پیامدهای حقوقی و امنیتی قابل توجهی ایجاد کنند و موجب بی ثباتی اجتماعی شوند. این مقاله با مرور نظام مند ادبیات موجود، عوامل زمینه ساز تمایل به انتقام جویی و پیامدهای آن را تحلیل کرده و راهکارهایی همچون ترویج فرهنگ بخشش، تقویت سازوکارهای حل تعارض، آموزش مهارت های مدیریت هیجان و فراهم سازی مسیرهای بازپیوند اجتماعی را برای کاهش این گرایش پیشنهاد می کند. نتایج این بررسی می تواند مبنایی برای تدوین مداخلات کارآمد جهت کاهش خشونت و افزایش همبستگی اجتماعی در جامعه باشد.

کلیدواژه ها:

انتقام جویی ، خشم و هیجان های منفی ، هنجارهای اجتماعی–فرهنگی ، چرخه خشونت ، بخشش و مصالحه