مقدمه

در چند سال اخیر موضوع سلامت و بهداشت روانی مورد توجه رسانه های جمعی از قبیل تلویزیون و شبکه های اجتماعی قرار گرفته و اطلاعات فراوانی در دسترس همگان گذاشته شده است ؛ با این وجود به نظر می رسد که این اطلاعات کافی نبوده و بسیاری از بیماری های روانی هنوز در هاله ای از ابهام قرار دارند. یکی از این اختلالات اسکیزوفرنی است . اسکیزوفرنی یک بیماری مغزی با علائم گسترده شناختی ، هیجانی و حرکتی است که مهم ترین عارضه آن اختلال در عملکردهای اجتماعی یا شغلی است و کارشناسان تاثیر مولفه های محیطی بر ژن ها را یک عامل افزایش احتمال بروز آن می دانند. اسکیزوفرنی یا روان گسیختگی یکی از رایج ترین و پیچیده ترین اختلالات روانی است . «اسکیزو» به عنوان «شکافته شدن» یا «فقدان یکپارچگی» و «فرن» به معنی «روان» است . واژه اسکیزوفرنی برای اولین بار به عنوان فقدان یکپارچگی یا شکافته شدن روان توسط «بلولر» در سال ۱۹۱۱ میلادی ابداع شد. اسکیزوفرنی یک بیماری روانی است که در آن مرز میان خیال و واقعیت مخدوش می شود. فرد مبتلا معمولا خودش از بیماری اش آگاهی ندارد و این امر باعث دشواری معالجه می شود؛ البته نه به این معنی که نمی توان روی او حساب کرد یا او نمی تواند به حالت سالم خود بازگردد. بیمار بتدریج از دنیای واقعی فاصله می گیرد و به دنیایی مجازی قدم می گذارد که برای او واقعی می نماید. او چیزهایی می بیند و می شنود و حس می کند که تنها برای او واقعی هستند. در مغز او همان تحولاتی رخ می دهد که بطور طبیعی در مغز انسان سالم هنگام دیدن ، شنیدن و یا لمس کردن اتفاق می افتد. تفاوت تنها در این است که آنچه که بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی می بیند یا می شنود وجود خارجی ندارد. به همین دلیل است که روانشناسان معتقدند که این ها زاییده تصورات شخص نیست بلکه نتیجه فعل و انفعالاتی است که در مغز و سیستم عصبی بیمار رخ می دهد و او را به این باور می رساند که این ها واقعی است . بیماری به همین جا ختم نمی شود. این اختلال بر افکار شخص هم تاثیر می گذارد و بیمار دچار هذیان فکری می شود؛ ممکن است فکر کند رییس جمهور، پیامبر یا مخترع است . بعضی از مبتلایان دچار پارانویا می شوند و شب و روزشان در وحشت سپری می شود. بعنوان مثال بیمار به این باور می رسد که عده ای ماموریت دارند به او صدمه بزنند و به همین دلیل دائم در تعقیب او هستند. در این بین ، بیمارانی هستند که فکر می کنند نهادهای مرموزی از طریق وسایل ارتباط جمعی یا رنگ اتومبیل های درحال عبور برای آنها پیام می فرستند. این حالت ها ممکن است باعث پرخاشگری و رفتارهای خشن در فرد بیمار شوند. بین اختلالات روانپزشکی امروزه اسکیزوفرنی به دلیل هزینه ها و پیامدهای آن یکی از چالش های جوامع می باشد. شیوع جهانی آن تقریبا یک درصد گزارش شده است که دو سوم این بیماران نیازمند بستری هستند و این در حالی است که فقط نیمی از آنها علیرغم نیاز به درمان و شدت بیماری تحت درمان قرار می گیرند (آینو، ۲۰۱۶). از طرفی این اختلال شدید ترین و مخرب ترین تاثیر را بر زندگی فرد و خانواده به جا می گذارد و فرآیند آن به گونه ای است که بیماران را دچار آسیب هایی در زندگی شخصی ، خانوادگی و اجتماعی می سازد (راج، ۲۰۱۳). به عنوان یکی از مهم ترین و ناتوان کننده ترین اختلال روانی در تمامی جوامع روانپزشکی و روانشناسی دنیا، بخش ویژه ای را به خود اختصاص داده است . این بیماری به دلیل سیر مزمن ، اغلب با پدیده بستری شدن در بیمارستان ، درمان ناکافی ، ترخیص و خود بیماری و بستری مجدد همراه است و در پی آن مهارت ها و توانایی های بیمار محدود شده ، به تصویر فرد از خود آسیب می زند؛ در نتیجه کیفیت زندگی این بیماران در سطح پایینی قرار می گیرد و کیفیت زندگی آنان آسیب می بیند. علیرغم شیوع پایین ، بار و هزینه بهداشتی ، اقتصادی و اجتماعی سنگینی نه تنها برای بیمار، بلکه برای خانواده مراقبین و جامعه دارد؛ به طوری کل هزینه های مراقبت های بهداشتی کشورهای غربی و در آمریکا بیش از ۶۰ میلیون دلار در سال می باشد (چانگ و همکاران، ۲۰۱۶). یکی از متغیرهایی که با اسکیزوفرنی می تواند مرتبط باشد، طرحواره است . یانگ دسته ای از طرحواره ها را تعیین کرده و آنها را طرحواره های ناسازگار اولیه نام نهاده است . به نظر او طرحواره های ناسازگار اولیه الگوهای هیجانی و شناختی خود آسیب رسانی می باشند که در آغاز رشد و تحول در ذهن شکل یافتند و در سیر زندگی تکرار می شوند. طرحواره های ناسازگار اولیه ، ساختارهای شناختی بنیادینی هستند که در طول عمر شکل می گیرند و در افراد بهنجار جامعه به درجاتی وجود دارند اما در افراد مبتلا به اختلالات روانی به صورت اغراق آمیز و افراطی خود را نشان می دهند (دلارکو، ۲۰۰۷). یانگ ، کلوسکو و ویسار (۲۰۰۳) هجده طرحواره ناسازگار را در ۵ حوزه معرفی کردند. این حوزه ها عبارتند از بریدگی و طرد، خودگردانی و عملکرد مختل ، محدودیت های مختل ، دیگر جهت مندی و گوش به زنگی بیش از حد و بازداری (حسامی ، بنکداری و مرادی، ۱۳۹۷). طرحواره های اولیه باورهایی هستند که افراد درباره خود، دیگران و محیط دارند و به طور معمول از ارضا نشدن نیازهای اولیه به خصوص نیازهای هیجانی در دوران کودکی سرچشمه می گیرند. یانگ و همکارانش معتقدند طرحواره های ناسازگار اولیه وقتی فعال می شوند که فرد با