مطالعه تطبیقی بررسی تجربیات بین المللی در زمینه ارزیابی اثرات زیست محیطی

ارزیابی اثرات زیست محیطی (EIA) به عنوان ابزاری کلیدی در مدیریت محیط زیست، امکان شناسایی، پیش بینی و کاهش اثرات سوء پروژه های توسعه ای را پیش از اجرا فراهم می کند. این پژوهش با مروری بر تاریخچه ارزیابی اثرات زیست محیطی در جهان، از قانون سیاست زیست محیطی ملی آمریکا (NEPA) در سال ۱۹۶۹ و کنفرانس های بین المللی مانند استکهلم (۱۹۷۱)، ریو (۱۹۹۲) و ریو+۲۰ (۲۰۱۲) آغاز می شود و نقش نهادهایی چون UNEP، بانک جهانی و WHO را در الزامی کردن این فرآیند بررسی می کند. پژوهش با مقایسه تطبیقی قوانین و سیاست های EIA در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه با ایران، تشابهاتی همچون الزامی بودن ارزیابی پیش از اجرا، تهیه گزارش ارزیابی و صدور مجوز بر اساس آن را شناسایی کرده و تفاوت های مهمی مانند پراکندگی قوانین، نبود قانون مستقل EIA، محدودیت در شمول پروژه ها و عدم هماهنگی بین سازمانی در کشور را برجسته می سازد. نتایج نشان می دهد که ایران می تواند با الگوبرداری از تجربیات موفق بین المللی، از جمله تدوین قانون مستقل EIA، گسترش شمول پروژه ها، تقویت هماهنگی نهادی و بهره گیری از ظرفیت های مهندسی کشور (مانند استانداردهای ساختمان سبز، بازچرخانی آب، الزامی کردن ارزیابی اثرات زیست محیطی منطبق بر مقررات ملی ساختمان)، اثربخشی این ابزار را ارتقا دهد. گسترش به کارگیری ارزیابی اثرات زیست محیطی منوط به تمرکز بر مشارکت اجتماعی، آموزش تخصصی و یکپارچه سازی قوانین است و در صورت توجه به این موارد، تصمیم گیران می توانند گام های موثری در جهت توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست بردارند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی اثرات زیست محیطی ، توسعه پایدار ، آیین نامه ها و قوانین محیط زیستی ، تجربیات بین المللی