تاثیر ساختار مدرسه محور آموزش و پرورش بر پیشگیری از آسیب های روانی دانش آموزان

نظام های آموزشی پیشرو در سطح جهانی در حال تجربه یک گذار پارادایمی عظیم از ساختارهای دیوان سالار، خشک و متمرکز به سمت الگوهای مدیریت مدرسه محور هستند که در آن مدرسه به عنوان کانون اصلی تصمیم گیری، سیاست گذاری محلی و مداخله تربیتی شناخته می شود. مقاله حاضر با هدف واکاوی عمیق، همه جانبه و انتقادی تاثیر این تغییر ساختاری بنیادین بر راهبردهای پیشگیری از آسیب های روانی دانش آموزان و ارتقای شاخص های بهزیستی هیجانی و اجتماعی آنان تدوین شده است. در این پژوهش مروری گسترده، با بررسی دقیق متون و تحلیل تطبیقی رویکردهای موجود، استدلال می شود که ساختارهای مدرسه محور به دلیل ویژگی های ذاتی خود نظیر انعطاف پذیری بالا، چابکی سازمانی و نزدیکی به میدان عمل، ظرفیت بسیار بیشتری برای شناسایی زودهنگام عوامل خطرساز محیطی و خانوادگی و اجرای مداخلات پیشگیرانه متناسب با بوم، فرهنگ و نیازهای خاص دانش آموزان دارند. آسیب های روانی در سنین حساس رشد و مدرسه، اغلب ریشه در ناهماهنگی میان نیازهای تحولی و روانی دانش آموز و فشارهای محیطی یا ساختاری دارد؛ ساختار مدرسه محور با توانمندسازی مدیران، معلمان و مشاوران برای اتخاذ تصمیمات فوری و مشارکت دادن فعالانه و معنادار خانواده ها در فرآیندهای مدرسه، این ناهماهنگی و شکاف را به حداقل می رساند. یافته های این بررسی نشان می دهد که تمرکززدایی از مدیریت خدمات سلامت روان و ادغام آن در فرهنگ سازمانی روزمره مدرسه، منجر به کاهش معنادار رفتارهای پرخطر، افت تحصیلی ناشی از اضطراب، و اختلالات سازگاری می شود. همچنین، نتایج بیانگر آن است که در مدارس دارای ساختار مشارکتی و دموکراتیک، احساس تعلق، پیوند عاطفی دانش آموزان با مدرسه و اعتماد متقابل تقویت شده که خود به عنوان یک سپری نیرومند و عامل محافظت کننده در برابر آسیب های اجتماعی عمل می کند. این مقاله ضمن ارائه دو جدول تحلیلی جامع در خصوص مکانیسم های اثرگذاری ساختار بر پیشگیری، مدل های اجرایی نوینی را برای بازمهندسی فرآیندهای مشاوره ای در مدارس پیشنهاد می کند و بر لزوم تغییر نگاه سیاست گذاران کلان از درمان های کلینیکی پرهزینه خارج از مدرسه به سمت پیشگیری های جامعه محور و کم هزینه در داخل مدرسه تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

مدیریت مدرسه محور ، پیشگیری از آسیب های روانی ، ساختار آموزشی ، سلامت روان دانش آموز ، جو سازمانی مدرسه.