نقش تعامل والد–فرزند در محیط های فناورانه در رشد خلاقیت دانش آموزان

در زیست بوم آموزشی و تربیتی قرن بیست و یکم که با نفوذ گسترده و گریزناپذیر فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی در تمامی لایه های زندگی روزمره مشخص می شود، نحوه مواجهه کودکان با این ابزارها و کیفیت تعاملات شکل گرفته پیرامون آن ها به یکی از دغدغه های بنیادین پژوهشگران علوم تربیتی و روانشناسی تبدیل شده است. این مقاله مروری تفصیلی و جامع با هدف واکاوی عمیق و چندبعدی نقش تعاملات والد-فرزند در بستر محیط های فناورانه بر توسعه، هدایت و شکوفایی خلاقیت دانش آموزان تدوین شده است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی و انتقادی، ضمن بررسی سیستماتیک متون معتبر علمی داخلی و بین المللی، به تبیین و آزمون این فرضیه می پردازد که فناوری به خودی خود عاملی خنثی است و نوع "میانجی گری" و سبک مداخله والدین است که به عنوان متغیر تعدیل گر، تعیین می کند آیا ابزارهای هوشمند به عوامل بازدارنده و قاتلان خلاقیت تبدیل شوند یا به کاتالیزورهای قدرتمند نوآوری و تفکر واگرا. یافته های مبسوط این مطالعه نشان می دهد که تعاملات مبتنی بر "همراهی فعال" و سبک های تربیتی مقتدرانه که در آن والدین به جای اعمال محدودیت های کمی صرف، در نقش "همیار دیجیتال" و "شریک یادگیری" ظاهر می شوند، بیشترین و معنادارترین همبستگی را با رشد مولفه های خلاقیت دیجیتال از جمله سیالی، ابتکار و انعطاف پذیری دارد. والدینی که همراه با فرزندان خود وارد دنیاهای مجازی می شوند، در فرآیندهای تولید محتوا مشارکت می کنند و در برابر پاسخ های آماده هوش مصنوعی رویکردی پرسشگرانه و انتقادی اتخاذ می کنند، بستری غنی را فراهم می آورند که در آن فناوری از یک رسانه مصرفی به ابزاری شناختی برای "ساختن" و "حل مساله" تغییر ماهیت می دهد. در مقابل، رویکردهای مبتنی بر کنترل شدید، نظارت پلیسی یا رهاسازی کامل و بی تفاوت، منجر به انفعال شناختی، کاهش ریسک پذیری و وابستگی به الگوریتم ها می گردد. نتایج این پژوهش بر لزوم گذار پارادایمی از مفهوم سنتی و کمی "زمان صفحه نمایش" به مفهوم کیفی "بافت صفحه نمایش" تاکید داشته و پیشنهاد می کند که سواد دیجیتال والدین باید از مهارت های فنی صرف به سمت توانمندسازی تعاملی، گفتگوی سقراطی و هم آفرینی خلاقانه با کودک سوق داده شود.

کلیدواژه ها:

تعامل والد-فرزند ، خلاقیت دیجیتال ، میانجی گری فعال ، هوش مصنوعی در خانه ، هم آفرینی فناورانه