تاثیر تخریب نمک ها در سنگ های ازاره ی ایوان جنوب شرقی گنبد سلطانیه زنجان

سنگ­های ازاره­ی ایوان جنوب شرقی گنبد سلطانیه در زنجان به دلیل شرایط قرارگیری در پایین بنا و عواملی نظیر حضور نمک­ های مخرب، رطوبت صعودی، بندکشی با ملاط نادرست دچار آسیب هایی از قبیل پوسته شدن، تغییر ظاهر بصری، افزایش تخلخل سطحی و از دست رفتن دوام و فرسایش شده است. در مقاله حاضر با اهداف شناسایی ماهیت نمک­ های موجود و شناسایی مکانیسم تخریب نمک در سنگ­ های ازاره جنوب شرقی بنای گنبد سلطانیه به مواردی از قبیل، ساختارشناسی، آسیب­ شناسی و گزارش راهکار درمانی و پیشنهاد حفاظت پایدار پرداخته شده است. از این رو جهت شناخت علمی از فرآیند فوق، مطالعات ساختارشناسی شامل آنالیز XRD، پتروگرافی، SEM-EDS به ­صورت شناسایی نوع سنگ با استفاده از روش­ های شناسایی میکروسکوپی و آنالیز شیمیایی سنگ ­ها، شناسایی ماهیت نمک­ های موجود در سنگ ها با استفاده از روش­ های شیمیایی و القا نمک به نمونه سنگ­ های آزمایشی تحت شرایط شبیه ­سازی شده (شرایط مرطوب و خشک) در آزمایشگاه به منظور تعیین میزان مقاومت سنگ ها در برابر نمک انجام گردید. در همین راستا نتایج آزمایش های ساختارشناسی سنگ و تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی حاکی از آن است که سنگ به­ کار رفته در ازاره­ی گنبد سلطانیه از نوع سنگ آذرآواری توف است که ساختاری بسیار متخلخل دارد. علاوه بر آن، نتایج آزمون­ های فیزیکی شامل تخلخل­ سنجی، جذب آب و تعیین مقاومت در برابر حمله­ ی نمک­ ها نشان از واکنش ضعیف سنگ در برابر رطوبت و چرخه ­های انحلال و باز تبلور نمک­ ها دارد. چرخه­ های تر و خشک شدن و تبلور نمک­ های محلول که شامل نمک­ های نیترات سدیم (NaNO۳)، هالیت (NaCl) نیتر، پتاسیم نیترات، (KNO۳)، هگزاهیدرات (MgSO۴,۶H۲O) در میزان زیاد و کوارتز (SiO۲) در میزان کم عوامل اصلی هوازدگی فیزیکی در سنگ­ های توف بنا هستند. منافذ موجود در سنگ­ ها نقش قابل توجهی را در جذب و انتقال یون­ های نمک دارد که موجب آسیب تبلور نمک­ ها­ با توجه به رطوبت است که باعث اعمال فشار مکانیکی در سنگ­ های توف می ­شود. از این رو در بخش اقدامات عملی هم در آزمایشگاه و هم سایت اصلی با توجه به ل %بزرگنمایی  زدودن چرکی­ ها و نمک­ های سطحی موجود، روش­ های مبتنی بر پاک سازی کاهش نمک می باید همراه با کنترل محیطی صورت بگیرد تا از این طریق نمک­ های باقی­مانده فرصتی برای انحلال و بازتبلور پیدا نکنند و در نهایت از تخریب هر چه بیشتر سنگ ­ها جلوگیری به عمل آید.

کلیدواژه ها:

Tile ، tile art ، dome ، mosque ، restoration ، Isfahan. ، گنبد سلطانیه ، ازاره سنگی ، توف ، تبلور نمک ، تخلخل ، ماهیت نمک ، آسیب نمک.