بازدارندگی مبتنی بر توانمندی داخلی ایران و تاثیر آن بر گزینه های سیاست خارجی: تحلیل رابطه متقابل میان خوداتکایی دفاعی و استقلال دیپلماتیک

استراتژی بازدارندگی برای بقای دولت ها حیاتی است و هدف آن، افزایش هزینه های تهاجم احتمالی به سطحی غیرمنطقی برای دشمن است. برای ایران، به دلیل قرار گرفتن تحت تحریم های گسترده و مسدود شدن گزینه های ائتلافی سنتی، بازدارندگی به یک الزام بقا تبدیل شده و نیازمند یک مدل درون زا مبتنی بر خودکفایی دفاعی است. این رویکرد با مبانی نظریه قدرت سخت همسو است، اما اثربخشی آن در گرو استقلال استراتژیک است؛ استقلالی که خودکفایی دفاعی (تولید تجهیزات کلیدی در داخل) زیربنای مادی آن محسوب می شود، چرا که وابستگی به واردات نظامی، حاکمیت ملی را در لحظه بحران تضعیف می کند. بازدارندگی ایران بر دکترین نامتقارن و مجازات پرهزینه استوار است و بر سه گانه توان موشکی نقطه زن و پهپادی بومی، مزیت اقتصادی-نظامی (تغییر معادله هزینه به ازای انهدام به نفع ایران) و عمق استراتژیک (از طریق نفوذ منطقه ای و قابلیت های سایبری) تکیه دارد. تحریم ها، به طور پارادوکسیکال، به کاتالیزور خوداتکایی تبدیل شده و موجب حذف وابستگی فنی و تمرکز بر مزیت نامتقارن شدند. این توانمندی داخلی، آزادی عمل دیپلماتیک را از طریق مکانیسم های کلیدی تقویت می کند: کاهش بار امنیتی و نیاز به ائتلاف های خارجی، تقویت قدرت چانه زنی در مذاکرات (مانند حفظ قاطعانه خطوط قرمز موشکی در برجام)، خنثی سازی اهرم های فشار خارجی و در نهایت، تثبیت اعتبار راهبردی از طریق نمایش اراده و توان عملیاتی (مانند حمله به عین الاسد). در نتیجه، برای ایران، بازدارندگی بومی نه صرفا یک نیاز دفاعی، بلکه یک الزام استراتژیک و تضمین نامه سیاست خارجی مستقل است که به کشور امکان می دهد در مسیر منافع ملی تعیین شده توسط خود حرکت کند، نه دیکته های خارجی.

کلیدواژه ها:

بازدارندگی بومی ، استقلال استراتژیک ، خودکفایی دفاعی ، قابلیت موشکی و پهبادی