مواضع رهبر انقلاب اسلامی در مقابل نظام سرمایه داری: تحلیل انتقادی گفتمان با رویکرد نورمن فرکلاف

نظام سرمایه داری به عنوان یکی از مولفه های هژمونیک عصر مدرن، همواره مورد واکاوی و انتقاد صاحب نظران علوم انسانی قرار گرفته است. در این میان، موضع گیری رهبر انقلاب اسلامی ایران نسبت به این نظام به عنوان بخشی کلیدی از گفتمان سیاسی پس از انقلاب، واجد اهمیتی مضاعف است. پژوهش حاضر با بهره گیری از الگوی سه وجهی تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف و از طریق بررسی بیانات و مواضع رسمی رهبر انقلاب، به چرایی و چگونگی تولید و بازتولید گفتمان انتقادی نسبت به نظام سرمایه داری می پردازد. داده های پژوهش با روش تحلیل کیفی و مبتنی بر کدگذاری موضوعی استخراج و تفسیر شده اند. یافته ها نشان می دهد گفتمان رهبری با اتکاء به مولفه های زبانی خاص (نظیر استفاده از واژگان استعاری نظیر «پلیدی»، «سلطه»، و «استضعاف») و بهره گیری از بینامتنیت قرآنی-تاریخی، نظام سرمایه داری را نه صرفا یک الگوی اقتصادی، بلکه نماد تمامیت استعمار و بی عدالتی در سپهر جهانی بازنمایی می کند. این موضع، محصول تلفیق بنیان های فکری اسلامی و نقدهای معاصر بر سرمایه داری غربی است و به طور موثر ابزار مقاومت معرفتی و هویتی در گفتمان سیاسی ایران معاصر محسوب می شود. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که بازتولید گفتمان ضدسرمایه داری نه تنها به ایجاد سازوکارهای نهادی مبتنی بر آموزه های اسلامی انجامیده، بلکه به گسترش عدالت توزیعی، مقاومت اقتصادی، و نفی هژمونی ساختارهای سرمایه داری جهانی کمک کرده است؛ امری که با الگوی تحلیلی فرکلاف قابل تبیین و واکاوی است.

کلیدواژه ها:

نظام سرمایه داری ، رهبر انقلاب اسلامی ، گفتمان انتقادی ، نظریه فرکلاف ، اقتصاد اسلامی