مطالعه مروری تحلیل علیتی عوامل موثر بر ادراک ریسک در کارگران و استادکاران صنعت ساختمان

ادراک ریسک ایمنی به عنوان یک عامل شناختی کلیدی، نقش تعیین کننده ای در پیشگیری از حوادث شغلی در صنعت پرخطر ساخت وساز دارد. با این حال، مطالعات پیشین عمدتا به بررسی پراکنده یا تک بعدی عوامل موثر پرداخته و فاقد یک چارچوب نظام مند و یکپارچه برای طبقه بندی و تحلیل همزمان این عوامل بوده اند. این پژوهش با هدف شناسایی، طبقه بندی و تحلیل ساختاریافته عوامل موثر بر ادراک ریسک کارگران ساختمانی و واکاوی سازوکارهای تاثیرگذاری آن ها انجام شده است. در این راستا، از طریق یک مرور نظام مند منابع معتبر، ۲۱ عامل موثر استخراج و در قالب یک چارچوب چهاربعدی دسته بندی شدند: ۱- عوامل فردی (شامل خستگی جسمی و ذهنی، مهارت فنی، تجربه کاری و تحصیلات)، ۲- عوامل سازمانی و مدیریتی (شامل فرهنگ ایمنی، آموزش، قوانین استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، نظارت و بازرسی، سبک رهبری حمایت گر و مدیریت مشارکت جو)، ۳- عوامل محیطی (شامل نور، سروصدا، شرایط آب وهوایی و چیدمان کارگاه)، و ۴- عوامل اجتماعی-روان شناختی (شامل حمایت خانواده، فشار همکاران و تجربه حوادث قبلی). تحلیل دینامیک یافته ها نشان داد که عواملی مانند تحصیلات، آموزش ایمنی، نظارت و بازرسی منظم، حمایت خانواده، سبک رهبری حمایت گر و مدیریت مشارکتی اثر مثبت دارند. در مقابل، عواملی مانند خستگی جسمی و ذهنی، فرهنگ ایمنی ضعیف، عدم استفاده از تجهیزات حفاظتی، نور ناکافی، سروصدای بیش از حد، شرایط جوی نامناسب، طراحی نادرست کارگاه و فشار همکاران اثر منفی بر ادراک ریسک دارند. همچنین، عواملی مانند تجربه کاری طولانی، مهارت فنی بالا و تجربه حوادث قبلی، بسته به شرایط زمینه ای می توانند دارای تاثیری دوسویه باشند. یافته های این مطالعه چارچوبی ارزشمند برای مدیران و سیاست گذاران در راستای طراحی مداخلات آموزشی و مدیریتی هدفمند به منظور ارتقای ادراک ریسک کارگران فراهم می کند. طبقه بندی نظام مند ارائه شده همچنین می تواند به عنوان پایه ای برای تحقیقات آتی و توسعه مدل های پیش بینیکننده رفتار ایمن مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

ادراک ریسک ، کارگران ساختمانی ، مدیریت ایمنی پروژه ، عوامل انسانی در ایمنی ، صنعت ساختمان ، ایمنی شغلی