جایگاه داوری در حل و فصل اختلافات خانوادگی در حقوق ایران

نهاد خانواده به عنوان رکن اساسی جامعه، نیازمند سازوکارهایی کارآمد برای مدیریت اختلافات داخلی است. در نظام حقوقی ایران، اگرچه دادگاه های خانواده مرجع اصلی رسیدگی هستند، اما رویکرد قانون گذار و رویه قضایی به سمت استفاده از روش های جایگزین حل اختلاف (ADR) از جمله داوری و سازش گرایش یافته است. این پژوهش با هدف بررسی جایگاه حقوقی و عملی داوری در دعاوی خانوادگی تنظیم شده است. بررسی مبانی فقهی نشان می دهد که صلح و داوری ریشه های عمیقی در فقه امامیه دارد، اما کاربرد آن در حوزه حقوق خانواده به دلیل ماهیت خصوصی-عمومی و نظم عمومی حاکم بر آن، همواره با محدودیت هایی مواجه بوده است. در قوانین فعلی، به ویژه در مباحث طلاق توافقی و حضانت، نقش داوری تعریف شده است، اما ماهیت رای داوران در مقایسه با رای دادگاه هنوز محل مناقشه است. چالش های اجرایی از جمله فقدان تخصص کافی داوران در مسائل روانشناختی خانواده و عدم توازن قدرت بین طرفین، کارآمدی این روش را تحت تاثیر قرار داده است. نتیجه این پژوهش حاکی از آن است که توسعه داوری خانوادگی نیازمند تدوین مقررات اختصاصی تر، آموزش تخصصی داوران و تفکیک دقیق میان امور صرفا خصوصی و اموری است که مستقیما نظم عمومی خانواده را تحت تاثیر قرار می دهند.

کلیدواژه ها:

داوری ، اختلافات خانوادگی ، حقوق ایران ، صلح و سازش ، روش های جایگزین حل اختلاف (ADR) ، فقه امامیه.