واکاوی تداخل دیات و مجازات های تعزیری در ضرب و جرح عمدی

جرایم علیه تمامیت جسمانی، به ویژه ضرب و جرح عمدی، علاوه بر وارد ساختن خسارت به سلامت افراد، موجب اختلال در نظم و امنیت عمومی است. در حقوق کیفری ایران، برای این دسته از جرایم، دو نوع ضمانت اجرا پیش بینی شده است: دیه و مجازات های تعزیری. پرسش اصلی این پژوهش آن است که آیا این دو نوع مجازات می توانند به طور هم زمان در یک رفتار واحد اعمال شوند یا باید یکی جایگزین دیگری قرار گیرد؟ و مبنای فقهی و قانونی این رویکرد چیست؟ روش پژوهش به صورت توصیفی تحلیلی بوده و ضمن بررسی مواد قانونی مرتبط در کتاب سوم و پنجم قانون مجازات اسلامی و آرای وحدت رویه و نظریات مشورتی، به تحلیل تطبیقی دیدگاه های فقهای امامیه و رویه قضایی پرداخته است. داده ها از طریق مطالعه متون قانونی، منابع فقهی معتبر و آراء محاکم گردآوری و تحلیل شده اند. تبیین چارچوب فقهی و حقوقی حاکم بر تداخل یا جمع دیه و مجازات تعزیری در ضرب و جرح عمدی، بررسی موارد و شرایط اعمال هم زمان این ضمانت اجراها نشان داد که اکثریت فقهای امامیه بر مبنای قاعده تعدد جهات، اجتماع دیه و تعزیر را جایز دانسته اند، هرچند اقلیتی قائل به منع آن جز در موارد منصوص هستند و دیدگاه سومی نیز پذیرش مشروط را مطرح نمود. تحلیل مواد قانون مجازات اسلامی و رای وحدت رویه حاکی از پذیرش قانونی و قضایی این اجتماع، با تفکیک کارکردهای جبرانی و بازدارنده است.

کلیدواژه ها:

دیه ، مجازات تعزیری ، قصاص ، ضرب و جرح ، تداخل دیات.