بررسی فرایندهای شش گانه فرانقش اندیشگانی در وصیت نامه های شهدای شهرستان رفسنجان

از جمله گونه­های نوشتاری که علی­رغم اهمیت فراوان، کمتر به بررسی گفتمان آن در حوزه ادبیات پایداری توجه شده، وصیت­نامه شهداست. تحلیل و بررسی وصیت­نامه هر شهید، شاید یکی از بهترین دریچه­های ورود به گفتمان، چشم­انداز و نوع نگاه شهید به مسایل واقعی و دنیای درون و جهان خارج او باشد. متاسفانه گاهی در مورد شهدا، به شیوه ای سخن گفته شده که انسان­هایی ماورایی و دست­نیافتنی تصورشده­اند. لذا، استفاده از یک الگوی نظری علمی و روشمند در چارچوب تحلیل گفتمان، برای بررسی گونه نوشتاری وصیت­نامه شهدا به طوری که بتواند ما را هرچه بیشتر و بهتر با گفتمان و نوع نگاه واقعی آنها به مسایل و واقعیت­های جهان خارج، آشنا سازد؛ ضرورت پیدا می­کند. از این رو، پژوهش حاضر، بر اساس الگوی زبان­شناسی نقش ‎گرای نظام­بنیاد هلیدی و متیسن (۲۰۱۴)، به منظور بررسی فرایندهای فعلی وصیت­نامه شهدای رفسنجان از منظر فرانقش اندیشگانی نوشته شده است. پیکره پژوهش حاضر را ۲۰۰ وصیت­نامه شهدای رفسنجان که - از یک جامعه آماری ۳۷۹ نفری - به روش هدفمند، نمونه­گیری شده، تشکیل می­دهد. پس از بررسی انواع فرایندهای شش­گانه در پیکره، تعداد ۱۱۷۰۷ بند (جمله­واره) مشخص شد. از این تعداد، به ترتیب بسامد، ۴۶۷۳ بند دارای فرایند مادی، ۲۹۵۸ بند دارای فرایند رابطه­ای، ۲۴۶۹ بند دارای فرایند ذهنی، ۹۸۵ بند دارای فرایند بیانی، ۵۱۰ فرایند از نوع رفتاری و نهایتا ۱۱۲ فرایند از نوع وجودی، شناسایی شد. به عبارت دیگر، فرایندهای اصلی یعنی مادی، رابطه­ای و ذهنی به ترتیب، بیشترین کاربرد؛ و فرایندهای فرعی یعنی بیانی، رفتاری و وجودی نیز به ترتیب کمترین کاربرد را داشته­اند. این نتایج، حاکی از این است که شهدا برای بازنمود تجربه خویش، جهت انتقال ملموس و تاثیرگذار مهم­ترین پیام­ها و توصیه­های کلیدی از فرایند مادی؛ و برای بازنمایی داشته ها و نداشته ها، تحولات و سیر زندگی شخصی خود از فرایند رابطه­ای استفاده کرده­اند. فرایندهای ذهنی نیز عمدتا در ابراز ندامت و تقصیر، نه بیان احساسات ایمانی، نقش داشته اند؛ رویکردی که گفتمان وصیت نامه ها را به واسطه کاربست فرایندهای اصلی به زبانی صمیمی، بی تکلف و نزدیک به زبان روزمره بدل ساخته است.

کلیدواژه ها:

زبان شناسی نقش گرا ، فرانقش اندیشگانی ، فرایند ، وصیت نامه شهدا ، رفسنجان