بررسی خصوصیات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی برخی جمعیت های Alcea koelzii I.Riedl. ایران

سابقه و هدف: Alcea koelzii از خانواده پنیرک (Malvaceae) است. این گونه به دلیل داشتن فلاونوئیدها، اسیدهای فنلی، کومارین ها، تری ترپن ها، آلکالوئیدها، پلی ساکاریدهای اسیدی (موسیلاژ)، پکتین ها، اسکوپولتین، آسپاراژین، تانن ها، استروئیدها، پروتئین ها و مواد معدنی، دارای خواص بیولوژیکی مختلفی ازجمله ضدالتهاب، ضدمیکروبی، آنتی اکسیدانی، ضداستروژنی، مهارکننده آنزیم و تنظیم کننده سیستم ایمنی است. نظر به اهمیت گیاه ختمی به عنوان یک گونه گیاهی بومی کشور و جایگاه و ارزش آن در صنایع داروسازی، غذایی، آرایشی و بهداشتی، اهلی کردن، ایجاد ارقام مرغوب و همگن و کشت وسیع این گیاهان با اهمیت و ضروری به نظر می رسد. بنابراین این مطالعه با هدف بررسی تنوع صفات عملکردی، مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی (به ویژه محتوای آنتوسانین، موسیلاژ و ترکیب های فنلی) جمعیت های مختلف A. koelzii به عنوان اولین قدم در جهت کشت و اهلی سازی این گیاه انجام شد.مواد و روش ها: به منظور بررسی ویژگی های مورفولوژیکی، عملکردی و فیتوشیمیایی جمعیت های A. koelzii جمعیت های مختلف از رویشگاه های طبیعی در تابستان ۱۴۰۳ و مرحله گلدهی کامل جمع آوری شد. خصوصیات مورفولوژیکی و عملکردی از قبیل ارتفاع بوته، تعداد شاخه جانبی، قطر گل، تعداد گل، وزن خشک گل در بوته و خصوصیات فیتوشیمیایی شامل محتوای فنل کل، فلاونوئید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی، محتوای آنتوسیانین، محتوای موسیلاژ و کربوهیدرات اندازه گیری شد و ترکیب های فنلی به وسیله کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) اندازه گیری شدند. تمام آزمایش های انجام شده در این تحقیق در پنج تکرار انجام شد. نتایج به دست آمده به صورت میانگین ± انحراف معیار ارائه شده اند. برای ارزیابی اختلاف معنی دار بین ارقام در مورد صفات اندازه گیری شده، تجزیه واریانس یک طرفه با استفاده از نرم افزار SAS ۹.۴ انجام شد. مقایسه میانگین ها با استفاده از آزمون دانکن با سطح معنی داری ۰.۰۵ درصد انجام شد. نمودار بای پلات و تجزیه خوشه ای با استفاده از ضریب فاصله اقلیدسی و روش Ward با استفاده از نرم افزار Origin نسخه ۲۰۲۲ انجام گردید. علاوه بر این، از نرم افزار R برای ایجاد نمودار همبستگی استفاده شد.نتایج: بالاترین ضریب تغییرات مربوط به روتین (۲۲۳.۳۷%) اسید کلروژنیک (۱۹۵.۹۱%)، فعالیت آنتی اکسیدانی (۲۰.۱۱۳%) و وزن خشک گل در بوته (۷۸.۰۷%) بود. بیشترین وزن خشک گل (۱۱۰۵.۱۴ گرم در هر بوته) در جمعیت TAR و کمترین آن (۶۷۲.۳۸ گرم در هر بوته) مربوط به جمعیت SIL بود. جمعیت های ZAN (۲۷.۳۵%) و SIL (۲۳.۴۲%) بیشترین میزان موسیلاژ را داشتند. میزان آنتوسیانین در گونه های مختلف از ۱.۸۶ (در ZAN) تا ۳.۷۲ (در QOR) میلی گرم سیانیدین ۳-ا- گلوکوزاید بر گرم وزن خشک متغیر بود. حداکثر محتوای فنل کل (۲۹.۷۲ میلی گرم معادل اسید گالیک بر گرم وزن خشک) و فلاونوئید کل (۱۶.۸۴ میلی گرم معادل روتین بر گرم وزن خشک) در جمعیت SIL مشاهده شد. محتوای کربوهیدرات کل بین۳۰.۷۳ تا ۵۳.۴۱% متغیر بود که بیشترین و کمترین آن به ترتیب در BAN و HAS مشاهده شد. ترکیب های فنلی از قبیل روتین، اسید کلروژنیک، کامفرول و آپیژنین به عنوان ترکیب های فنلی اصلی به وسیله HLPC شناساسی شدند.نتیجه گیری: یافته های این مطالعه نشان داد که بین جمعیت های A. koelzii تنوع ژنتیکی قابل توجهی از نظر ویژگی های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی وجود دارد. تنوع فوق العاده از نظر پارامترهای مورد مطالعه، نشان دهنده قابلیت جمعیت های مختلف A. koelzii برای انتخاب و استفاده در برنامه های اصلاح نژاد، کشت و تولید است.

کلیدواژه ها:

آنتوسیانین ، اصلاح ، تنوع ، موسیلاژ ، ختمی