تحلیل پویایی انسجام سازمانی در راستای حکمرانی مشارکتی مناطق خشک

سابقه و هدفمدیریت پایدار منابع طبیعی در مناطق خشک نیازمند به کارگیری رویکردهای نوینی مانند حکمرانی مشارکتی است که بر تعامل و همکاری میان ذی نفعان مختلف تاکید دارد. در این میان، انسجام سازمانی به عنوان شاخصی از هماهنگی و پیوستگی میان نهادهای مرتبط، نقشی اساسی در تسهیل فرایندهای مشارکتی ایفا می کند. این پژوهش با هدف تحلیل پویایی انسجام سازمانی در شهرستان تفتان و بررسی تاثیر اجرای طرح های توسعه ای بر آن، از روش تحلیل شبکه اجتماعی استفاده می کند. بدین وسیله، تلاش می شود تا تصویری روشن تر از چگونگی اثرگذاری انسجام نهادی بر تحقق حکمرانی مشارکتی منابع در بستر مناطق خشک ارائه شود.مواد و روش هااین پژوهش با بهره گیری از رویکرد تحلیل شبکه اجتماعی (SNA) به بررسی ساختار روابط و الگوهای تعامل بین سازمان ها و نهادهای دست اندرکار در پیاده سازی طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی شهرستان تفتان می پردازد که نقشی حیاتی در حکمرانی مشارکتی و پایدار منابع مرتعی و بیابانی منطقه ایفا می کند. برای این منظور، روابط بین ۲۵ سازمان مرتبط با اجرای این طرح در دو بازه زمانی، پیش از اجرای طرح (سال ۱۴۰۰) و پس از اجرای آن (سال ۱۴۰۲)، مطالعه شد. سازمان های مورد مطالعه از طریق بررسی اسناد و مدارک مرتبط با طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی و با استفاده از روش نمونه گیری شبکه کامل شناسایی شدند. داده های مربوط به میزان تبادل اطلاعات و همکاری بین این سازمان ها از طریق پرسشنامه ای با مقیاس طیف لیکرت ۵ گزینه ای جمع آوری شد. داده های جمع آوری شده به فرمت ماتریس باینری (صفر و یک) تبدیل و با استفاده از نرم افزارهای Excel برای آماده سازی و UCINET برای تحلیل شبکه پردازش شدند. به منظور تحلیل ساختار شبکه و ویژگی های آن، شاخص های متنوع تحلیل شبکه اجتماعی در سطح کلان شامل تراکم، تمرکز (درجه ورودی و خروجی)، دوسویگی، انتقال پذیری و میانگین فاصله ژئودزیک محاسبه و تغییرات آنها در طول زمان ارزیابی شد.نتایجنتایج تحلیل شبکه اجتماعی نشان داد که پس از اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی در شهرستان تفتان، تغییرات قابل توجهی در ساختار شبکه روابط سازمانی رخ داده است. تراکم شبکه از ۴۲ درصد قبل از طرح به ۵۹ درصد پس از طرح افزایش یافت که نشان دهنده گسترش سطح ارتباطات و تعاملات بین سازمان ها برای هماهنگی بهتر در مدیریت منابع طبیعی است. همچنین، میزان دوسویگی پیوندها از ۲۸ درصد به ۵۹ درصد افزایش یافت که بیانگر شکل گیری روابط متقابل و پایدارتر بین کنشگران شبکه در تبادل اطلاعات و همکاری های مربوط به منابع طبیعی است. در مقابل، میزان تمرکز درجه در هر دو شبکه ورودی و خروجی کاهش یافت، به طوری که تمرکز خروجی از ۹/۶۳ درصد به ۸/۵۲ درصد و تمرکز ورودی از ۸/۲۴ درصد به ۴/۲۲ درصد رسید که نشان دهنده توزیع متوازن تر قدرت و نفوذ در شبکه و افزایش مشارکت سازمان های بیشتر در فرایندهای تصمیم گیری مرتبط با منابع طبیعی است. علاوه بر این، افزایش انتقال پذیری شبکه از ۳۲ درصد به ۴۳ درصد و کاهش میانگین فاصله ژئودزیک از ۳۳/۱ به ۲۵/۱، به وضوح نشان دهنده بهبود انسجام ساختاری و تسریع تبادل اطلاعات و دانش بین سازمان های فعال در منطقه است. این تغییرات ساختاری، ظرفیت بالقوه شبکه سازمانی را برای پاسخگویی هماهنگ به چالش های مدیریت منابع و پیشبرد اهداف حکمرانی مشارکتی افزایش می دهد.نتیجه گیری یافته های این پژوهش نشان می دهد که اجرای طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی در شهرستان تفتان با ایجاد تغییرات مثبت در شاخص های ساختاری شبکه روابط سازمانی، به طور قابل توجهی به تقویت انسجام سازمانی در راستای حکمرانی مشارکتی موثر در مدیریت منابع این منطقه کمک کرده است. پژوهش های آینده می توانند به بررسی عمیق تر سازوکارهای ایجاد این تغییرات و تاثیر آنها بر پیامدهای عینی مدیریت منابع و توسعه روستایی در شهرستان تفتان بپردازند.

کلیدواژه ها:

تحلیل شبکه اجتماعی ، توسعه روستایی ، روابط سازمانی ، شهرستان تفتان ، مشارکت ذینفعان ، مدیریت منابع