نقش عوامل اجتماعی-فرهنگی در شکل دهی به فضاهای شهری

شکل دهی فضاهای شهری پدیده ای چندبعدی است که حاصل تعامل پیچیده میان عوامل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و کالبدی است. در میان این عوامل، نقش عناصر اجتماعی و فرهنگی در جهت دهی به معنا، هویت و تجربه زیسته شهروندان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی، تاثیر مولفه های اجتماعی و فرهنگی را در شکل گیری و تحول فضاهای شهری بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که مولفه های فرهنگی همچون ارزش های جمعی، نمادها، آیین ها و الگوهای مصرف در کنار عوامل اجتماعی نظیر تعاملات بین فردی، عدالت فضایی و مشارکت مدنی، ساختار فضایی شهر را بازتولید می کنند. این بازتولید در عین حال می تواند موجب تقویت یا تضعیف حس هویت و تعلق مکانی شود. تحلیل مطالعات پیشین نشان می دهد که در شهرهای ایران، تغییرات فرهنگی ناشی از مدرنیته باعث دگرگونی ارزش های اجتماعی و کالبد شهری شده و شکل نمادین فضاهای عمومی را تغییر داده است. در مقابل، در شهرهای دارای رویکرد فرهنگی پایدار، این مولفه ها عامل پیوند و همبستگی اجتماعی محسوب می شوند. نتیجه آنکه توجه به فرهنگ به عنوان چارچوبی پویا در برنامه ریزی شهری می تواند به خلق فضاهایی انسانی تر، معناگراتر و پایدارتر بینجامد.

کلیدواژه ها:

فضاهای شهری ، عوامل اجتماعی–فرهنگی ، هویت شهری ، تعاملات اجتماعی ، شهرسازی.