عقلانیت در توازن؛ بازاندیشی نظریه الکسی

نظریه توازن رابرت الکسی یکی از برجسته ترین تلاش ها برای ارائه الگویی عقلانی در حل تعارض اصول حقوقی است، اما همواره با انتقاداتی درباره تعین ناپذیری، فقدان عینیت و پیش بینی ناپذیری روبه رو بوده است. این پژوهش با بهره گیری از روش «تحلیل نظری مفهومی» و «بررسی موردی رویه دادگاه اروپایی حقوق بشر» تلاش می کند نشان دهد که امکان بازسازی عقلانی این نظریه وجود دارد. در این چارچوب، تحلیل نظری برای بازفهمی سازوکارهای سه گانه توازن قاعده توازن، فرمول سنجش و مسئولیت استدلال به کار می رود، و نمونه های قضایی نقش «آزمون کاربردی» برای توضیح نحوه عملکرد این سازوکارها در عمل را ایفا می کنند.یافته پژوهش نشان می دهد که توازن نه یک الگوریتم صوری، بلکه فرایندی عقلانی است که با محدودیت های معین هدایت می شود. این محدودیت ها از طریق تفکیک روشن میان متغیرهای هنجاری (همچون شدت محدودیت حق) و متغیرهای تجربی (مانند میزان تحقق منفعت عمومی)، و نیز تبیین نحوه ادغام آنها در فرمول سنجش قابل صورت بندی اند. این تفکیک و صورت بندی دقیق، سطح شفافیت در تعیین وزن اصول را افزایش داده و امکان ارزیابی بیناذهنی استدلال قضایی را تقویت می کند؛ امری که در نهایت دامنه سلیقه گرایی را کاهش داده و انسجام درونی نظریه توازن را ارتقا می بخشد.

کلیدواژه ها:

قاعده توازن ، فرمول سنجش ، مسئولیت استدلال ، عقلانیت