تحلیل کارآمدی قرارهای تامین کیفری در حقوق ایران با تاکید بر چالش های اجرایی

قرارهای تامین کیفری از مهم ترین ابزارهای تضمین حضور متهم در فرآیند دادرسی اند، اما در مرحله اجرا با چالش هایی روبه رو هستند که می تواند به تضییع حقوق متهمان و خدشه به اصول دادرسی عادلانه منجر شود. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل نظام مند چالش های اجرایی قرارهای تامین کیفری در حقوق ایران و ارائه راهکارهای اصلاحی برای ارتقای کارآمدی آن ها انجام شده است. نوآوری پژوهش در آن است که با رویکردی تحلیلی و تطبیقی، برای نخستین بار ابعاد عملی و خلاهای قانونی هر یک از قرارها را به صورت تفصیلی بررسی و پیشنهادهایی کاربردی برای اصلاح قانون و رویه ارائه می کند. پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد در قرار بازداشت موقت، ابهام در اختیاری یا اجباری بودن و اختلاف رویه میان مقامات قضایی از معضلات اصلی است. در قرار وثیقه، مشکلاتی مانند نحوه صدور و پذیرش، عدم امکان پذیرش برای افراد زیر ۱۸ سال و ضبط مستثنیات دین مشاهده می شود. در قرار کفالت نیز دشواری احراز ملائت کفیل، نحوه ضبط وجه الکفاله و وضعیت کفالت اشخاص حقوقی مطرح است. همچنین در قرار التزام به عدم خروج از حوزه قضایی، نبود ضمانت اجرای موثر و ابهام در تعیین مصادیق، اجرای آن را دشوار کرده است. در حوزه اطفال نیز عدم انطباق برخی قرارهای تامین با اصول دادرسی افتراقی از مشکلات جدی به شمار می رود. نتایج نشان می دهد بخش عمده چالش های اجرایی ناشی از ابهام های قانونی و نبود دستورالعمل های یکنواخت است. بهره گیری از یافته های این پژوهش می تواند مبنای تدوین دستورالعمل های قضایی جدید، اصلاح مواد قانونی و طراحی برنامه های آموزشی برای قضات و ضابطان قرار گیرد تا ضمن حفظ حقوق متهمان، کارآمدی نظام تامین کیفری افزایش یابد.

کلیدواژه ها:

قرارهای تامین کیفری ، بازداشت موقت ، وثیقه ، کفالت ، التزام به عدم خروج