نقش تاب آوری، کنترل تکانه، ناگویی هیجانی و سبک های مقابله در پیش بینی رفتارهای پرخطر نوجوانان

رفتارهای پرخطر نوجوانان یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی، سلامت روان و سیاست گذاری اجتماعی در جوامع معاصر به شمار می رود. این رفتارها که شامل مصرف مواد، رفتارهای پرخاشگرانه، رفتارهای جنسی پرخطر، بزهکاری و سایر کنش های آسیب زا است، پیامدهای گسترده ای در ابعاد فردی، خانوادگی و اجتماعی برجای می گذارد. پژوهش های اخیر نشان می دهد که تمرکز صرف بر عوامل بیرونی نظیر خانواده و محیط اجتماعی، بدون توجه به سازه های روان شناختی درونی نوجوان، نمی تواند تبیین جامعی از چرایی بروز رفتارهای پرخطر ارائه دهد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تاب آوری، کنترل تکانه، ناگویی هیجانی و سبک های مقابله در پیش بینی رفتارهای پرخطر نوجوانان انجام شده است.این مطالعه با رویکردی تحلیلی–مروری و با استفاده از روش پژوهش کتابخانه ای و اسنادی، به واکاوی دیدگاه های نظری و یافته های پژوهشی داخلی و خارجی می پردازد. در این چارچوب، تاب آوری به عنوان توانایی فرد در سازگاری مثبت با شرایط فشارزا، کنترل تکانه به مثابه ظرفیت تنظیم رفتار و مهار پاسخ های آنی، ناگویی هیجانی به عنوان ناتوانی در شناسایی و بیان هیجان ها، و سبک های مقابله به عنوان راهبردهای شناختی و رفتاری مواجهه با تنیدگی، به طور هم زمان مورد بررسی قرار گرفته اند. مرور نظام مند متون نشان می دهد که کاهش تاب آوری و کنترل تکانه، سطح بالای ناگویی هیجانی و غلبه سبک های مقابله ای هیجان مدار و اجتنابی، با افزایش احتمال بروز رفتارهای پرخطر در نوجوانان رابطه معنادار دارد.یافته های تجمیعی پژوهش ها حاکی از آن است که این متغیرهای روان شناختی نه تنها به صورت مستقل، بلکه در تعامل با یکدیگر می توانند قدرت پیش بینی کننده قابل توجهی برای رفتارهای پرخطر داشته باشند. بر این اساس، نتایج این پژوهش بر ضرورت طراحی مداخلات آموزشی و روان شناختی مبتنی بر تقویت تاب آوری، آموزش مهارت های تنظیم هیجان، ارتقای کنترل تکانه و ترویج سبک های مقابله ای مسئله مدار در محیط های آموزشی تاکید می کند. به نظر می رسد توجه نظام مند به این سازه ها می تواند نقش موثری در پیشگیری اولیه و کاهش رفتارهای پرخطر نوجوانان ایفا کند و راهنمایی علمی برای سیاست گذاران آموزشی و متخصصان سلامت روان فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری ، کنترل تکانه ، ناگویی هیجانی ، سبک های مقابله ، رفتارهای پرخطر ، نوجوانان