طراحی سازوکار ارتقای تاب آوری اجتماعی ایران در مواجهه با تهدیدهای ترکیبی منطقه ای

در محیط امنیتی پیچیده غرب آسیا، ارتقای تاب آوری اجتماعی ایران به ضرورتی راهبردی بدل شده است. در این مقاله، با عبور از رویکردهای سنتی، به طراحی سازوکار ارتقای تاب آوری اجتماعی پرداخته ایم؛ سازوکاری که با آن بتوان این تکانه های خارجی را به فرصتی برای تقویت «مصونیت نظام مند» و نیل به «زیست بوم مقاوم» تبدیل کرد. سوال اصلی این است: سازوکار کارآمد برای تحقق این هدف، مبتنی بر کدام ابعاد و مولفه های بنیادین است و چگونه می توان آن را عملیاتی ساخت؟ برای پاسخ به این پرسش، از روش شناسی ترکیبی (دلفی و تحلیل اهمیت-عملکرد) استفاده شد. نخست، با روش دلفی و با مشارکت خبرگان، ابعاد و مولفه های این سازوکار شناسایی و اعتبارسنجی شد؛ سپس، با تحلیل اهمیت-عملکرد (IPA)، وضعیت موجود این مولفه ها در ماتریس راهبردی ارزیابی شد. یافته ها نشان می دهد جامعه ایران با اتکا به «دارایی های راهبردی بومی»، به ویژه در «خوداتکایی در فناوری های راهبردی» و «فرهنگ ایثار و مسئولیت پذیری»، به کارآمدی زیادی دست یافته است. هم زمان، تحلیل اهمیت-عملکرد مشخص می سازد که مولفه هایی با بیشترین اهمیت، یعنی «تحقق عدالت اجتماعی» و «ظرفیت مشارکت دهی مردم محور»، اولویت های اصلی برای سرمایه گذاری و ارتقا هستند. بر این اساس، نوآوری اصلی این مقاله، طرح مدلی تشخیصی-راهبردی است و استدلال شده است که مسیر ارتقای تاب آوری، بیش از تخصیص منابع جدید، در گرو فعال سازی ظرفیت های مردمی و توجه به «حکمرانی شبکه ای و مشارکتی» است. این سازوکار، با محوریت مردم، ضمن تعمیق انسجام اجتماعی در برابر تهدیدها، زمینه ساز تحقق زیست بوم مقاوم می شود.

کلیدواژه ها:

تاب آوری اجتماعی ، تهدیدهای ترکیبی ، حکمرانی شبکه ای ، مشارکت مردم محور