نقش شهر هوشمند در کاهش نابرابری فضایی خدمات شهری

گسترش رویکرد شهر هوشمند، شهرها را با فرصتی برای ارتقای عدالت در توزیع خدمات شهری مواجه ساخته است. نابرابری فضایی در دسترسی به حمل ونقل، فضاهای سبز و خدمات دیجیتال، شکاف های اجتماعی را تعمیق می کند. شهر هوشمند با پایش داده محور و GIS، امکان شناسایی مناطق محروم و هدف گذاری منابع را فراهم می کند. در ایران، سند تهران هوشمند و پژوهش های داخلی بر ضرورت رویکرد عدالت محور تاکید دارند. این پژوهش چارچوبی برای تبدیل شهر هوشمند به ابزاری عدالت محور ارائه می دهد.رویکرد شهر هوشمند در دهه های اخیر، شهرها را با فرصتی جدید برای ارتقای کارایی، شفافیت و عدالت در توزیع خدمات شهری مواجه ساخته است. یکی از چالش های اساسی مدیریت شهری، نابرابری فضایی در دسترسی به خدماتی مانند حمل ونقل عمومی، فضاهای سبز، خدمات بهداشتی، آموزشی و خدمات الکترونیک است که پیامدهایی چون تعمیق شکاف های اجتماعی، کاهش کیفیت زندگی و تضعیف سرمایه اجتماعی را در پی دارد. شهر هوشمند با اتکا به زیرساخت های ارتباطی پیشرفته، اینترنت اشیا، کلان داده ها و حاکمیت هوشمند، امکان پایش فضایی-زمانی توزیع خدمات، شناسایی «مناطق مغفول» و هدف گذاری مداخلات بازتوزیعی را برای مدیران شهری فراهم می کند. نتایج مطالعات بین المللی نشان می دهد که استفاده از داده های مکانی، پلتفرم های مشارکت شهروندی و زیرساخت های دسترسی عادلانه به اینترنت و خدمات دیجیتال می تواند به کاهش شکاف دیجیتال و فضایی و بهبود عدالت توزیعی در شهر کمک کند. در ایران نیز اسناد سیاستی ملی و برنامه های هوشمندسازی شهری، از جمله برنامه های هوشمندسازی تهران، بر نقش فناوری های هوشمند در بهبود دسترسی به خدمات و بازتوزیع فرصت های شهری تاکید دارند، هرچند چالش هایی چون تمرکزگرایی، ضعف حکمرانی داده و محدودیت مشارکت شهروندان مانع بهره گیری کامل از این ظرفیت ها شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر «نقش شهر هوشمند در کاهش نابرابری فضایی خدمات شهری»، چارچوبی مفهومی و مبتنی بر شواهد برای تبیین سازوکارهای اثرگذاری ابزارها و زیرساخت های هوشمند بر عدالت فضایی ارائه کرده و توصیه هایی سیاستی برای مدیریت شهری در جهت حرکت از «شهر هوشمند تکنولوژی محور» به «شهر هوشمند عدالت محور» ارائه می دهد

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، نابرابری فضایی ، خدمات شهری ، عدالت فضایی ، حکمرانی هوشمند.