مسئولیت مدنی صغیر در حقوق ایران و تطبیق با حقوق اسلامی و افغانستان

مسئولیت مدنی صغیر از مباحث مهم و چالش برانگیز حقوق خصوصی است که به دلیل تعارض میان حمایت از صغیر و جبران خسارت زیان دیده، همواره مورد توجه نظام های حقوقی و فقهی قرار داشته است. هدف این پژوهش، بررسی مبانی و قلمرو مسئولیت مدنی صغیر در حقوق ایران و تحلیل تطبیقی آن با حقوق اسلامی و حقوق افغانستان به منظور تبیین نقاط اشتراک و افتراق و ارائه دیدگاهی منسجم در این حوزه است. پژوهش حاضر با استفاده از روش مروری–تحلیلی و با اتکا بر منابع کتابخانه ای، شامل قوانین موضوعه، متون فقهی، آراء حقوقدانان و اسناد حقوقی مرتبط انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حقوق ایران، با وجود پذیرش اصل عدم اهلیت صغیر، در مواردی همچون اتلاف و تسبیب، مسئولیت مدنی وی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم قابل تحقق است و نقش ولی یا قیم در جبران خسارت برجسته می شود. در فقه اسلامی نیز مسئولیت صغیر عمدتا مبتنی بر ضمان مالی بوده و قصد و اراده شرط تحقق مسئولیت مدنی محسوب نمی شود، بلکه تحقق ضرر و رابطه سببیت ملاک اصلی است. در حقوق افغانستان نیز، با تاثیرپذیری از فقه اسلامی و حقوق موضوعه، رویکردی مشابه اتخاذ شده و مسئولیت مدنی صغیر غالبا از طریق اموال وی یا مسئولیت سرپرستان قانونی جبران می گردد. نتیجه گیری پژوهش حاکی از آن است که هر سه نظام حقوقی مورد بررسی، با تاکید بر حمایت از صغیر و در عین حال حفظ حقوق زیان دیده، به دنبال ایجاد تعادل میان عدالت ترمیمی و حمایت اجتماعی هستند؛ با این تفاوت که میزان شفافیت مقررات و حدود مسئولیت سرپرستان در حقوق ایران نسبت به حقوق افغانستان از انسجام بیشتری برخوردار است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت مدنی ، صغیر ، حقوق ایران ، فقه اسلامی ، حقوق افغانستان ، ضمان قهری ، اتلاف و تسبیب ، ولی و قیم