از «معلم دانا» تا «نظام یادگیرنده»: بازتعریف نقش انسان در آموزش هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی

تحولات ناشی از هوش مصنوعی در آموزش، پرسش های بنیادینی را درباره جایگاه انسان، به ویژه نقش معلم، در نظام های یادگیری معاصر مطرح کرده است. در حالی که برخی گفتمان های فناورانه از «جایگزینی» معلم توسط سامانه های هوشمند سخن می گویند، این مقاله با رویکردی انتقادی–تحلیلی تلاش می کند نشان دهد که مسئله اصلی نه حذف انسان، بلکه دگرگونی نقش او از «منبع دانایی» به «عنصر هدایت گر در یک نظام یادگیرنده» است.مقاله با بررسی تحولات مفهومی آموزش از الگوی معلم محور به یادگیرنده محور و سپس به نظام های تطبیقی هوشمند، این پرسش را طرح می کند که در شرایطی که الگوریتم ها قادر به تحلیل، پیش بینی و شخصی سازی یادگیری هستند، نقش انسان چگونه باید بازتعریف شود تا شان تربیتی آموزش حفظ گردد. یافته های نظری پژوهش نشان می دهد که آموزش هوشمند، در صورت طراحی صحیح، نه یک نظام خودبسنده فناورانه، بلکه یک «اکوسیستم یادگیری» است که در آن انسان، فناوری و محتوا در رابطه ای پویا و متقابل قرار می گیرند.در این چارچوب، معلم دیگر صرفا انتقال دهنده دانش نیست، بلکه به عنوان طراح موقعیت های یادگیری، مفسر داده های آموزشی، تسهیل گر معنا و ناظر اخلاقی نظام هوشمند ایفای نقش می کند. مقاله با بهره گیری از نظریه های یادگیری اجتماعی، دیدگاه های فلسفی درباره عاملیت انسانی و مطالعات معاصر آموزش هوشمند، نشان می دهد که حذف یا تضعیف نقش انسان می تواند به یادگیری سطحی، کاهش تعامل انسانی و تهدید ارزش های تربیتی منجر شود.در پایان، مقاله نتیجه می گیرد که آینده آموزش هوشمند نه در تقابل انسان و فناوری، بلکه در بازتعریف رابطه آن ها در قالب «نظام یادگیرنده انسانی–فناورانه» معنا پیدا می کند؛ نظامی که در آن، هوش مصنوعی ابزار تحلیل است و انسان مرجع معنا، ارزش و جهت گیری تربیتی باقی می ماند.

کلیدواژه ها:

عاملیت انسانی ، آموزش هوشمند ، نقش معلم ، نظام های یادگیرنده ، تعامل انسان–فناوری ، فلسفه آموزش هوشمند ، اقتدار تربیتی ، طراحی معنا محور یادگیری