بررسی نقش طراحی شهری در کاهش آسیب پذیری زیرساخت ها در برابر مخاطرات طبیعی

درک نقش طراحی شهری در کاهش آسیب پذیری زیرساخت ها در برابر مخاطرات طبیعی زمانی حاصل می شود که توجه از سطح توصیف خطرات به شیوه شکل گیری فضا، نحوه استقرار زیرساخت های حیاتی و الگوی توسعه شهر معطوف گردد؛ جایی که جانمایی کاربری های حساس در پهنه های پرخطر، توسعه بی ضابطه، کمبود مسیرهای جایگزین در شبکه های ارتباطی و فقدان پیوست کاهش ریسک در طرح های شهری، زمینه گسست عملکردی زیرساخت ها را در هنگام بحران فراهم می کند و تاب آوری شهر را تضعیف می سازد. مرور تحلیلی منابع داخلی و خارجی نشان می دهد هرگاه اصول تاب آوری در طراحی شهری لحاظ شده و مکان یابی زیرساخت ها بر پایه تحلیل ریسک، پهنه بندی کاربری اراضی متناسب با مخاطرات، شبکه های ارتباطی انعطاف پذیر و فضاهای عمومی با قابلیت تخلیه اضطراری طراحی شده اند، میزان آسیب پذیری زیرساخت ها کاهش یافته و فرایند بازیابی شهر پس از حادثه با سرعت و اثربخشی بیشتری پیش رفته است. در نقطه مقابل، تصمیم های کالبدی فاقد پشتوانه ریسک محور موجب شده است که حتی مخاطرات با شدت متوسط نیز شبکه های آب، برق، حمل ونقل و خدمات امدادی را با اختلال های گسترده روبه رو کند و بار سنگینی بر مدیریت شهری تحمیل شود. جمع بندی یافته ها نشان می دهد طراحی شهری تاب آور یک لایه تکمیلی نیست و نقش آن در پایداری زیرساخت ها بنیادین است؛ نقشی که بر پیوند میان کاربری زمین، ساختار فضایی و مدیریت ریسک استوار است و زمانی به نتیجه می رسد که شهرداری ها اصول تاب آوری را در تمام سطوح برنامه ریزی، تدوین طرح ها، اجرای پروژه های عمرانی و به روزرسانی ضوابط شهرسازی وارد کنند. بر این اساس، حرکت به سوی تدوین مدل های بومی ارزیابی تاب آوری زیرساختی و بهره گیری از آن ها به عنوان ابزار تصمیم یار می تواند مسیر گذار شهرهای ایران را از مدیریت واکنشی و حادثه محور به مدیریت پیش دستانه، داده محور و تاب آور هموار کند.

کلیدواژه ها:

طراحی شهری تاب آور ، آسیب پذیری زیرساخت ها ، مخاطرات طبیعی ، کاربری اراضی ، مدیریت شهری.