بررسی تاثیر اکراه و اجبار در قراردادها و آثار حقوقی آن

اراده آزاد طرفین، رکن اساسی صحت و نفوذ قراردادها در نظام های حقوقی محسوب می شود و هرگونه خدشه به این اراده می تواند آثار حقوقی مهمی بر روابط قراردادی برجای گذارد. اکراه و اجبار از جمله عوامل موثر بر اراده اشخاص در هنگام انعقاد قرارداد هستند که در عمل، نقش بسزایی در بروز اختلافات حقوقی و طرح دعاوی مربوط به بطلان یا عدم نفوذ قراردادها ایفا می کنند. هدف این پژوهش، بررسی مفهوم اکراه و اجبار، شرایط تحقق آن ها و تحلیل آثار حقوقی مترتب بر قراردادهای منعقده تحت تاثیر این عوامل در حقوق ایران با تاکید بر مبانی فقه امامیه است. پژوهش حاضر به روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، شامل قوانین موضوعه، آرای فقهی و دکترین حقوقی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قانون مدنی ایران با پیروی از فقه امامیه، میان اکراه و اجبار تفکیک قائل شده و آثار حقوقی متفاوتی بر هر یک مترتب دانسته است؛ به گونه ای که در اکراه، قصد انشاء وجود دارد اما رضا مخدوش است و در نتیجه، عقد غیرنافذ تلقی می شود، در حالی که در اجبار، به دلیل زوال کامل قصد، قرارداد اساسا باطل محسوب می گردد. همچنین بررسی رویه قضایی بیانگر آن است که تشخیص دقیق مصادیق اکراه و اجبار و اثبات آن ها در محاکم، از چالش های مهم عملی به شمار می آید. نتیجه این پژوهش حاکی از آن است که تبیین شفاف تر معیارهای تشخیص اکراه و اجبار و تقویت انسجام میان قانون و رویه قضایی، می تواند نقش موثری در افزایش امنیت حقوقی و کاهش اختلافات قراردادی ایفا نماید.

کلیدواژه ها:

اکراه ، اجبار ، قرارداد ، اراده ، عدم نفوذ ، بطلان